Nerwica natręctw to dawne określenie na zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (OCD). Aktualnie odchodzi się od używania takich nazw jak „nerwica”, czy „nerwica natręctw” ze względu na ich pejoratywny wydźwięk.
Napisałam obszerny artykuł o OCD w artykule „OCD, czyli zaburzenia obsesyjno-kompulsywne” – LINK. Natomiast w tym artykule dotknę tylko najważniejszych kwestii, które częściowo będą uzupełnieniem podlinkowanego artykuł. Polecam się z nim zapoznać!
Nerwica natręctw – objawy
Jakie są objawy nerwicy natręctw? Według klasyfikacji ICD-10 (Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych WHO) – LINK; kryteria rozpoznania są następujące:
- Czas – obsesje, kompulsje lub oba te, muszą utrzymywać się przez większość dni w okresie minimum dwóch tygodni (wg. ICD-11 jednym z kryteriów jest „czasochłonność” kompulsji, czyli to że pochłania ona więcej niż np. 1h w ciągu dnia).
- Cechy – aby zdiagnozować nerwicę natręctw muszą wystąpić wszystkie cechy konstytuujące obsesje lub kompulsje:
- pacjent musi odbierać obsesje lub kompulsje jak wypływające z własnego umysły, a nie narzucone z zewnątrz;
- obsesje lub kompulsje muszą być powtarzalne i muszą sprawiać dyskomfort;
- przynajmniej jedna obsesja lub kompulsja musi być irracjonalna/nieadekwatna;
- pacjent musi podejmować próby przeciwstawiania się obsesji lub kompulsji, które są bezskuteczne;
- obsesje lub kompulsje same w sobie nie mogą być przyjemne (tzn. przynoszą chwilową ulgę np. od napięcia/lęku, ale nie o tę ulgę tutaj chodzi – chodzi o to, że sam fakt wykonywania kompulsji jak np. wielokrotne mycie rąk nie jest przyjemny).
- Konsekwencje – obsesje lub kompulsje prowadzą do cierpienia i utrudniają codzienne funkcjonowanie: osobiste, społeczne, edukacyjne, zawodowe lub w innych ważnych sferach.
Uwaga! Czasami Pacjenci pytają mnie „czy nerwica natręctw to depresja?” – odpowiadam, że NIE! Depresja jest sklasyfikowana jako zaburzenie nastroju (afektywne) i związana jest z epizodami obniżonego nastroju. Nerwica natręctw (OCD) została sklasyfikowana w kategorii zaburzeń nerwicowych, związanych ze stresem i pod postacią somatyczną. Związana jest ze sposobem radzenia sobie (poprzez obsesje lub kompulsje) z trudnymi emocjami i uczuciami np. lękiem, niepokojem.
Niektórzy Pacjencji zamiast mówić myśli obsesyjne/obsesje/ruminacje stosują nazwę nerwica natręctw myślowych. Nie ma nic złego w stosowaniu takiej nazwy, niemniej w żargonie specjalistów z zakresu zdrowia psychicznego takiego nazewnictwa się nie stosuje. Ale, aby było to jasne – przez nerwicę natręctw myślowych rozumie się niechciane myśli.
Kto choruje na nerwicę natręctw?
Na nerwicę natręctw może zachorować każdy. Zazwyczaj pojawia się ona w okresie adolescencji. Tak samo często chorują na nią mężczyźni, jak i kobiety. Nerwica natręctw rozwija się dość podstępnie, zaczynając od pierwszych oznak obsesji i kompulsji np. wielokrotnego mycia rąk, które wydaje się być niewinne i mało znaczące, w konsekwencji prowadząc, do skrajnych zachowań np. możliwości spożywania posiłków tylko w sterylnych warunkach.
Najbardziej podatne na nerwicę natręctw są osoby, u których dominuje obsesyjno-kompulsywny styl osobowości (więcej na ten temat przeczytasz w artykule o OCD – LINK). Również osoby z rozpoznaniem depresji (szczególnie osoby ze zdiagnozowanymi nawracającymi zaburzeniami depresyjnymi) mają większą podatność na rozwinięcie natrętnych, obsesyjnych myśli. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat depresji przeczytaj ten artykuł – LINK.
Nerwica natręctw przykłady
Można wymienić wiele przykładów nerwicy natręctw. Tak naprawdę nie ma zamkniętego katalogu zachowań lub treści myślowych, które można uznać za kompulsję lub obsesję. Tak naprawdę kryterium rozpoznania jest: czas utrzymywania się objawów oraz utrudnienie codziennego funkcjonowania. Zatem za obsesję lub kompulsję można uznać każdą myśl/zachowanie, które spełnia kryteria opisane w części „nerwica natręctw objawy”.
Poniżej przestawię najbardziej powszechne przykłady nerwicy natręctw!
- Zbieractwo – gromadzenie rzeczy i trudność/niemożność pozbycia się ich.
- Wielokrotne mycie np. rąk z obawy przed brudem lub zarazkami. W skrajnych przypadkach może to prowadzić do sytuacji, gdzie Pacjent boi się spożywać pokarmów przez zarazki, w związku z czym tworzy swoje rytuały np. sam przygotowuje posiłki, ale tylko w wysokiej temperaturze, następnie serwuje posiłki wyłącznie na umytych przez siebie talerzach, a na końcu spożywa je w jednorazowych rękawiczkach. W ten sposób funkcjonowanie Pacjenta w ciągu dnia skupione jest wokół przygotowywania i jedzenia posiłków, co powoduje zaniedbania w innych sferach życia.
- Czynność sprawdzające, czyli wielokrotne sprawdzanie/upewnianie się np. czy gaz został wyłączony, czy żelazko jest odłączone od źródła prądu, czy drzwi są zamknięte i inne tego typu zachowania. Często Pacjenci wykonują te czynności w określonej sekwencji (liczbie powtórzeń) np. 3 razy szarpią za klamkę, aby upewnić się, że drzwi są zamknięte.
- Rytuały np. Pacjent przed wejściem do budynku musi 4-krotnie potrzeć butami o wycieraczkę zanim przekroczy próg budynku.
- Zachowania skoncentrowane na ciele – np. wyrywanie włosów, obgryzanie paznokci.
- Obsesyjne myśl dot. kompulsji – mogą to być myśli związane z wątpliwościami np. czy drzwi są zamknięte, prowadzące do kompulsji np. wracania do domu, aby się upewnić.
- Obsesyjne myśli związane z obawą przed zrobieniem czegoś złego – np. troskliwa matka ma natrętne myśli, że zaatakuje swoje dziecko.
Nerwica natręctw leczenie
Powoli zbliżamy się do najważniejszego pytania, a mianowicie: „co pomaga na nerwicę natręctw?”. Otóż leczenie nerwicy natręctw może odbywać się na 3 sposoby:
- poprzez psychoterapię
- poprzez farmakoterapię
- korzystając z metody mieszanej tzn. łącząc psychoterapię + farmakoterapię
Odpowiedzmy sobie na dwa pytania, które często padają w gabinecie terapeutycznym. Mianowicie, „czy nerwica natręctw jest wyleczalna?” lub „czy nerwica natręctw jest uleczalna?„. Pacjenci, którzy zauważają u siebie „dziwne” zachowania lub myśli, które „nie są normalne” często przychodzą zlęknieni do gabinetu martwiąc się, że już na zawsze im tak zostanie.
Otóż uspokajam! Nerwicę natręctw można leczyć i można zredukować jej objawy. Nerwica natręctw jest zaburzeniem, ale zarazem sposobem radzenia sobie z trudnymi i zazwyczaj niezrozumiałymi lub nawet niezauważanymi emocjami. Celem jest, aby podczas psychoterapii Pacjent:
- zaczął zauważać i rozumieć swoje trudność i ich podłoże;
- nauczył się rozpoznawać swoje emocje i wyrażać je w konstruktywny sposób;
- nauczył się nowych sposobów radzenia sobie niż np. poprzez kompulsywne zachowanie.
W artykule „OCD, czyli zaburzenia obsesyjno-kompulsywne” – LINK opisałam szczegółowo jak wygląda leczenie nerwicy natręctw.
Nerwica natręctw test
Aby zdiagnozować nerwicę natręctw konieczna jest konsultacja psychologiczna, psychoterapeutyczna lub psychiatryczna. Chodź żaden test nie zastąpi profesjonalnej konsultacji to na rynku istnieją testy psychologiczne, których wynik wskaże, czy Twoje objawy mogą świadczyć o występowaniu nerwicy natręctw.
UWAGA ! Ogólnodostępne testy psychologiczne nie są testami diagnostycznymi i nie wskazują kategorycznie, czy cierpisz na dane zaburzenie, czy nie. Wynik pozwala jedynie zwrócić uwagę na to, czy Twoja obawy mogą świadczyć o danym zaburzeniu. Dopiero specjalista z zakresu zdrowia psychicznego, po profesjonalnej konsultacji, składającej się z wywiadu diagnostycznego oraz obserwacji, może postawić diagnozę.
Poniżej znajdziesz inwentarz OCI-R (ang. obsessive-compulsive inventory – revised), który jest narzędziem do badania nasilenia objawów nerwicy natręctw.
Jeśli potrzebujesz profesjonalnej konsultacji psychologicznej lub psychoterapeutycznej z zakresu nerwicy natręctw skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego – LINK, lub mailowo na kontakt@gleamymind.com. Specjaliści w Gleamy Mind specjalizują w pracy z osobami doświadczającymi nerwicy natręctw, a także zaburzeń osobowości obsesyjni-kompulsywnych.
Weronika Pikula – autorka tego artykułu, psycholożka, psychoterapeutka w trakcie szkolenia, członkini Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Na codzień specjalizuje się w pracy z osobami dorosłymi zmagającymi się z nerwicą natręctw. W ramach swojej działalności prowadzi m.in konsultacje diagnostyczne, interwencje kryzysową, psychoterapie integracyjną.
