ZABURZENIA LĘKOWE – objawy, leczenie, test

Jedną z najbardziej powszechnych trudności, z którą do gabinetu psychoterapeutycznego przychodzą Pacjenci jest lęk. Jest to emocja, która powoduje wiele nieprzyjemności i utrudnia codzienne funkcjonowanie. W tym artykule odpowiem na pytanie czym są zaburzenia lękowe oraz przyjrzymy się poszczególnym zaburzeniom, u podłoża których leży lęk.

Co zalicza się do zaburzeń lękowych?

Zanim zaczniemy rozmawiać o zaburzeniach lękowych, warto dowiedzieć się jakie zaburzenia zaliczane są do kategorii zaburzeń lękowych. Poniżej znajduje się lista zaburzeń lękowych według ICD-10, czyli Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (WHO) – LINK.

1. Zaburzenia lękowe w postaci fobii:
   • agorafobia;
   • fobia społeczna (dawniej nerwica społeczna);
   • specyficzne (izolowane) postacie fobii.
2. Inne zaburzenia lękowe:
   • zaburzenia lękowe z napadami lęku (lęk paniczny, powszechnie: ataki paniki);
   • zaburzenia lękowe uogólnione (GAD, dawniej: nerwica lękowa);
   • zaburzenia depresyjne i lękowe mieszane (dawniej: depresja lękowa).

Zaburzenia lękowe objawy

„Jak objawiają się zaburzenia lękowe” to podstawowe pytanie, na które należy odpowiedzieć. Przede wszystkim należy pamiętać, że zaburzenia lękowe to obszerna kategoria zaburzeń, do której zaliczają się różne jednostki chorobowe. Aby poznać objawy zaburzeń lękowych należy omówić każde zaburzenie oddzielnie!

AGORAFOBIA – czym jest agorafobia?

Agorafobia to zaburzenie, które charakteryzuje się lękiem przed tłumem, przebywaniem w dużych przestrzeniach i samotnym oddaleniem się od domu np. podróżowaniem. Osoba cierpiąca na agorafobię obawia się, że kiedy sama za bardzo oddali się od domu lub znajdzie się w zatłocznym miejscu to w sytuacji zagrożenia nie będzie mogła szybko i efektywnie sobie pomóc lub nie uzyska takiej pomocy od innych.

U osób cierpiących na agorafobię lęk pełni pewną ochronną funkcję – pozwala na unikanie sytuacji i miejsc potencjalnie zagrażających. Jak zapewne się domyślasz unikanie wychodzenia z domu, czy wchodzenia do zatłoczonych miejsc np. do autobusu może by bardzo uciążliwe. W skrajnych przypadkach Pacjenci nie są w stanie chodzić do pracy, czy szkoły.

Zatem jakie są objawy agorafobii? Dzielimy je na: a) objawy główne i b) objawy somatyczne.

OBJAWY GŁÓWNE AGORAFOBII

1. Znaczna i silna obawa lub unikanie minimum dwóch miejsc/sytuacji z poniższej listy:
   • tłum;
   • miejsca publiczne;
   • samotne podróżowanie ;
   • podróżowanie z dala od domu.
2. Pacjent ocenia obawę lub unikanie jako nadmierne lub nieracjonalne oraz jako będące przyczyną napięcia emocjonalnego.
3. Objawy występują wyłącznie w sytuacjach budzących obawę lub w następstwie rozmyślania o takich sytuacjach.

OBJAWY SOMATYCZNE AGORAFOBII (muszą wystąpić minimum 2 objawy naraz)

1. Objawy wzbudzenia autonomicznego (minimum 1)
   • odczucie bicia/ciężaru serca albo przyspieszenie bicia  
   • pocenie się 
   • drżenie lub dygotanie
   • suchość w jamie ustnej
2. Objawy z okolic brzucha/klatki piersiowej
   • utrudnione oddychanie 
   • uczucie dławienie się 
   • ból lub dyskomfort w klatce
   • nudności lub nieprzyjemne doznania brzuszne
3. Objawy psychiczne
   • zawroty głowy, brak równowagi, wrażenie omdlewania, uczucie oszołomienia 
   • poczucie nierealność przedmiotów (derealizacja) lub “nierealności” samego siebie (depersonalizacja)
   • obawa przed utratą kontroli, “zwariowaniem”, wyłączanie się 
   • obawa przed śmiercią
4. Inne objawy
   • uderzenia gorąca, zimne dreszcze
   • poczucie drętwienia, swędzenia

Więcej na temat agorafobii przeczytasz w tym artykule – LINK.

NERWICA SPOŁECZNA – czym jest fobia społeczna?

Fobia społeczna (kiedyś nazywana nerwicą społeczną) to zaburzenie charakteryzujące się trudnością w kontaktach społecznych/sytuacjach interpersonalnych. Może pojawiać się w różnych sytuacjach towarzyskich np. na imprezach, wyjazdach, podczas wystąpień publicznych, w szkole, w pracy – czyli wszędzie tam gdzie konieczne jest pozostawanie w interakcji z drugą osobą.

Fobia społeczna nie musi dotyczyć wyłącznie kwestii rozmów z drugim człowiekiem, czy zabierania głosu przed publicznością. To może być również lęk przed robieniem różnych rzeczy przy innych osobach np. obawa przed zjedzeniem posiłku, czy napiciem się napoju w obecności drugiej osoby, albo lęk przed pracą pod nadzorem.

Zatem jakie są objawy fobii społecznej? Podobnie jak przy agorafobii dzielimy je na: a) objawy główne i b) objawy somatyczne.

OBJAWY GŁÓWNE FOBII SPOŁECZNEJ

1. Znaczna obawa przed znalezieniem się w centrum uwagi lub w sytuacjach, które mogą okazać się kłopotliwe lub kompromitujące.
2. Wyraźnie unikanie znalezienia się w centrum uwagi lub w sytuacjach, które mogą okazać się kłopotliwe lub kompromitujące.
3. Pacjent ocenia obawę lub unikanie jako nadmierną lub nieracjonalną oraz jako będącą przyczyną napięcia emocjonalnego.
4. Objawy występują wyłącznie w sytuacjach budzących obawę lub w następstwie rozmyślania o takich sytuacjach.

OBJAWY SOMATYCZNE FOBII SPOŁECZNEJ (są takie same jak przy agorafobii, muszą wystąpić minimum 2 objawy)

1. Objawy wzbudzenia autonomicznego
   • odczucie bicia/ciężaru serca albo przyspieszenie bicia  
   • pocenie się 
   • drżenie lub dygotanie
   • suchość w jamie ustnej
2. Objawy z okolic brzucha/klatki piersiowej
   • utrudnione oddychanie 
   • uczucie dławienie się 
   • ból lub dyskomfort w klatce
   • nudności lub nieprzyjemne doznania brzuszne
3. Objawy psychiczne
   • zawroty głowy, brak równowagi, wrażenie omdlewania, uczucie oszołomienia 
   • poczucie nierealność przedmiotów (derealizacja) lub “nierealności” samego siebie (depersonalizacja)
   • obawa przed utratą kontroli, “zwariowaniem”, wyłączanie się 
   • obawa przed śmiercią
4. Inne objawy
   • uderzenia gorąca, zimne dreszcze
   • poczucie drętwienia, swędzenia
5. Inne charakterystyczne dla fobii społecznej  (minimum 1)
   • zaczerwienie lub dygotanie
   • obawa zwymiotowania
   • nagła potrzeba lub obawa oddania moczu lub stolca

FOBIA – czym są specyficzne (izolowane) postacie fobii?

Objawy specyficznych/izolowanych postaci fobii są bardzo podobne jak przy pozostałych rodzajach fobicznych zaburzeń lękowych. Niemniej bodziec lub sytuacja wyzwalająca jest inna tzn. nie dotyczy ona: sytuacji społecznych (jak przy fobii społecznej) lub tłumu/samodzielnego oddalania się od domu (jak przy agorafobii). Przy tym zaburzeniu bodziec lub sytuacja jest bardziej specyficzna i zawężona do jednego, konkretnie oznaczonego przedmiotu lub sytuacji.

Przykładowe rodzaje fobii: ailurofobia (lęk przed kotami), brontofobia (lęk przed burzą), tallassofobia (lęk przed morzem/oceanem), tokofobia (lęk przed porodem), hipnofobia (lęk przed snem), kaligynefobia (lęk przed atrakcyjnymi kobietami), gamofobia (lęk przed zawarciem małżeństwa) i wiele wiele innych. Nie sposób tutaj wymienić wszystkich rodzajów fobii jakie istnieją (jest ich setki !!), ale w ramach ciekawostki można zerknąć na tę listę fobii – LINK.

OBJAWY GŁÓWNE SPECYFICZNEJ POSTACI FOBII

1. Znaczna obawa przed specyficznym przedmiotem lub sytuacją.
2. Wyraźnie unikanie specyficznego przedmiotu lub sytuacji.
3. Pacjent ocenia obawę lub unikanie jako nadmierną lub nieracjonalną oraz jako będącą przyczyną napięcia emocjonalnego.
4. Objawy występują wyłącznie w sytuacjach budzących obawę lub w następstwie rozmyślania o takich sytuacjach.

OBJAWY SOMATYCZNE SPECYFICZNEJ POSTACI FOBII

1. Objawy wzbudzenia autonomicznego 
   • odczucie bicia/ciężaru serca albo przyspieszenie bicia  
   • pocenie się 
   • drżenie lub dygotanie
   • suchość w jamie ustnej
2. Objawy z okolic brzucha/klatki piersiowej
   • utrudnione oddychanie 
   • uczucie dławienie się 
   • ból lub dyskomfort w klatce
   • nudności lub nieprzyjemne doznania brzuszne
3. Objawy psychiczne
   • zawroty głowy, brak równowagi, wrażenie omdlewania, uczucie oszołomienia 
   • poczucie nierealność przedmiotów (derealizacja) lub “nierealności” samego siebie (depersonalizacja)
   • obawa przed utratą kontroli, “zwariowaniem”, wyłączanie się 
   • obawa przed śmiercią
4. Inne objawy
   • uderzenia gorąca, zimne dreszcze
   • poczucie drętwienia, swędzenia

ATAKI PANIKI – czym są zaburzenia lękowe z napadami lęku?

Zaburzenia lękowe z napadam lęku sklasyfikowane są jako inne zaburzenie lękowe. W związku z tym ich psychofizjologia będzie inna niż przy zaburzeniach w postaci fobii.

Ataki paniki, czyli lęk paniczny to krótkotrwałe (trwające ok 15-30 minut) epizody pobudzenia organizmu, które Pacjent interpretuje jako zagrażające dla życia. Częstym przykładam ataku paniki jest trudność w oddychaniu, które w następstwie błędnej interpretacji (np.”zaraz umrę”) prowadzi do nasilenia objawów somatycznych np. hiperwentylacji tworząc tzw. błędne koło paniki.

Przy atakach paniki pojawia się znaczna obawa (o własne życie i integralność cielesną), natomiast nie ma komponentu powiązania z konkretną sytuacją lub przedmiotem wywołującym wzmożony lęk (jak ma to miejsce przy fobiach). Sam Pacjent jest w głównej mierze skupiony na doznaniach cielesnych, które mogą sygnalizować chorobę lub zagrożenie życia. W skrajnych przypadkach prowadzi to do unikania sytuacji, które mogą wzbudzić atak.

OBJAWY GŁÓWNE ATAKÓW PANIKI

1. Występuje epizod/atak (wyraźnie oddzielony) intensywnej obawy i dyskomfortu. 
2. Atak zaczyna się nagle-spontanicznie tzw. epizody nieprzewidywalne.
3. Atak osiąga maksimum w ciągu kilka minut i trwa od kilku do 20-30 minut. Chodź uczucie niepokoju i rozbicia może trwać dłużej to sam paniczny lęk ustępuje.
4. Ataki nawracają.
5. Ataki nie są związane z konkretną sytuacją lub przedmiotem.
6. Atak nie jest powiązany z wysiłkiem, ani sytuację niebezpieczną lub zagrażającą życiu.

OBJAWY SOMATYCZNE ATAKÓW PANIKI (muszą wystąpić minimum 4)

1. Objawy wzbudzenia autonomicznego (musi wystąpić minimum 1)
   • odczucie bicia/ciężaru serca albo przyspieszenie bicia  
   • pocenie się 
   • drżenie lub dygotanie
   • suchość w jamie ustnej
2. Objawy z okolic brzucha/klatki piersiowej
   • utrudnione oddychanie 
   • uczucie dławienie się 
   • ból lub dyskomfort w klatce
   • nudności lub nieprzyjemne doznania brzuszne
3. Objawy psychiczne
   • zawroty głowy, brak równowagi, wrażenie omdlewania, uczucie oszołomienia 
   • poczucie nierealność przedmiotów (derealizacja) lub “nierealności” samego siebie (depersonalizacja)
   • obawa przed utratą kontroli, “zwariowaniem”, wyłączanie się 
   • obawa przed śmiercią
4. Inne objawy
   • uderzenia gorąca, zimne dreszcze
   • poczucie drętwienia, swędzenia

Więcej na temat ataków paniki przeczytasz w tym artykule – LINK.

NERWICA LĘKOWA – czym są zaburzenia lękowe uogólnione (GAD)?

GAD, czyli zespół lęku uogólnionego (kiedyś nazywany nerwicą lękową) charakteryzuje się przewlekle utrzymującym się stanem zamartwiania. To właśnie przewlekłe doświadczanie lęku jest kryterium różnicującym GAD od innych zaburzeń lękowych. GAD często nie jest diagnozowany, gdyż chory skupiając się na objawach somatycznych zakłada, że to dolegliwość fizyczna (nie psychiczna) jest problemem (co jest podobne przy zaburzeniach pod postacią somatyczną, jednak w przypadku zaburzeń somatycznych konstelacja objawów układa się w konkretną jednostkę chorobową).

Przewlekłe uczucie niepokoju i lęku, połączone z poczuciem zagrożenia i niestabilności mogą bardzo utrudniać codzienne funkcjonowanie. Co więcej nieleczony GAD może prowadzić do depresji.

Warto pamiętać, że mimo, iż zaburzenia lękowe uogólnione charakteryzują się przewlekłością to objawy GAD mogą nasilać się w stresowych sytuacjach.

OBJAWY GŁÓWE GAD

1. Nasilone napięcie, martwienie się i odczuwanie obaw związanych z codziennymi wydarzeniami/trudnościami utrzymujące się od minimum 6 miesięcy.

OBJAWY SOMATYCZNE GAD (muszą wystąpić co najmniej 4 objawy)

1. Objawy wzbudzenia autonomicznego (minimum 1)
   • odczucie bicia/ciężaru serca albo przyspieszenie bicia  
   • pocenie się 
   • drżenie lub dygotanie
   • suchość w jamie ustnej
2. Objawy z okolic brzucha/klatki piersiowej
   • utrudnione oddychanie 
   • uczucie dławienie się 
   • ból lub dyskomfort w klatce
   • nudności lub nieprzyjemne doznania brzuszne
3. Objawy psychiczne
   • zawroty głowy, brak równowagi, wrażenie omdlewania, uczucie oszołomienia 
   • poczucie nierealność przedmiotów (derealizacja) lub “nierealności” samego siebie (depersonalizacja)
   • obawa przed utratą kontroli, “zwariowaniem”, wyłączanie się 
   • obawa przed śmiercią
4. Inne objawy
   • uderzenia gorąca, zimne dreszcze
   • poczucie drętwienia, swędzenia
5. Objawy napięcia
   • napięcie, pobolewania i ból mięśni
   • niepokój, niemożność wypoczynku
   • poczucie zamknięcia, uczucie znalezienia się “na krawędzi” napięcia psychicznego 
   • uczucie ciała obcego w gardle lub trudność w połykaniu
6. Objawy niespecyficzne
   • wzmożona reakcja na zaskoczenie lub przestrach
   • trudność w koncentracji, uczucie pustki w głowie z powodu lęku i zmartwień
   • stała drażliwość
   • trudność z zasypianiem z powodu zmartwień

Więcej na temat nerwicy lękowej przeczytasz w tym artykule – LINK.

DEPRESJA LĘKOWA – czym są zaburzenia depresyjne i lękowe mieszane?

W mojej praktyce spotykam się jeszcze z określeniem jak depresja lękowa. Termin nie jest już powszechnie używany, natomiast niekiedy posługują się nim Pacjenci. Przychodzą i mówią: „mam depresję lękową”. A ja wtedy odpowiadam” „zapewnie chodzi o zaburzenia depresyjne i lękowe mieszane„.

Diagnozę zaburzeń depresyjnych i lękowych mieszanych stawia się na końcu tzn. kiedy nie można zdiagnozować epizodu depresyjnego, ani żadnego konkretnego zaburzenia lękowego. Pacjentom towarzyszą objawy lęku i depresji, ale żadne z nich nie spełnia kryteriów do postawienia diagnozy np. epizodu depresyjnego lub któregoś z zaburzeń lękowych np. zespołu lęku uogólnionego, fobii itd.

Ale UWAGA !! Może mieć miejsce taka sytuacja, że specjalista zdiagnozuje epizod depresyjny oraz jako chorobę współwystępującą np. zespół lęku uogólnionego. Natomiast w takiej sytuacji diagnosta zauważy, że występują objawy, które konkretyzują oba te zaburzenia i postawi rozpoznanie obu. Dlatego tak jak napisałam powyżej – diagnozę zaburzeń depresyjnych i lękowych mieszanych stawia się na końcu!

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat depresji (epizodu depresyjnego) odsyłam do artykułu „czym jest depresja?” – LINK.

Jak zachowuje się osoba z zaburzeniami lękowymi?

To jak zachowuje się osoba cierpiąca na zaburzenia lękowe zależy do tego czy mówimy o zaburzeniach lękowych w postaci fobii, czy innych zaburzeniach lękowych. Poniżej spróbuje opisać charakterystyczne zachowania, które mogą sygnalizować, że Ty lub bliska Ci osoba cierpi na któreś z zaburzeń lękowych.

ZABURZENIA LĘKOWE W POSTACI FOBII

Tak jak wspomniałam wcześniej charakterystyczne dla fobii jest unikanie miejsc lub sytuacji, które są traktowane jako bodźce awersyjne (bodziec awersyjny to taki, którego próbujemy unikać). Przykładowo dla agorafobii będą to tłoczne miejsca, dla fobii społecznej miejsca gdzie trzeba wchodzić w interakcję z innymi, a dla specyficznych postaci fobii (w zależności od bodźca awersyjnego) może to być np. krew, pająk, latanie samolotem itp.

Zatem pierwszym sygnałem tego, że Ty lub Twój bliskimi może cierpieć na fobię jest pobudzenie organizmu (pobudzony zostaje autonomiczny układ nerwowy), a w rezultacie pojawienie się objawów somatycznych zaburzeń lękowych. Zatem tym co pozwoli Ci rozpoznać, że w rekacji na dany bodziec (czy to taki, który ma miejsce w świeci rzeczywistym, czy nawet wyobrażony) jest uważność. A dokładniej uważność na sygnały płynące z ciała. Nawet będąc obserwatorem zewnętrznym jesteś w stanie zauważyć niektóre objawy pobudzenia u osoby obok Ciebie np. drżenie mięśni, dygotanie, wypieki. Oczywiście pamiętaj, że będąc zewnętrznym obserwatorem możesz nie być wstanie powiązać pobudzenia bliskiej osoby z konkretnym bodźcem awersyjnym.

Spójrz na poniższy schemat!

BODZIEC AWERSYJNY (np. koncert, wystarczy już samo pomyślenie o tłocznej imprezie) ——-> MYŚL (np. że w tłumie nikt mi nie pomoże jeśli zemdleję) ——> EMOCJE I POBUDZENIE ORGANIZMU (objawy somatyczne lęku) ——–> ZACHOWANIE (ucieczka np. wyjście z tramwaju, który wiezie mnie na koncert)

Będąc zewnętrznym obserwatorem jesteś w stanie zauważyć (częściowo!) pobudzenie organizmu i reakcję, do której prowadzi. Jednak nie będziesz w stanie zauważyć myśli, która pojawiła się w odpowiedzi na bodziec awersyjny. Dopóki Twój bliski nie wypowie myśli na głos, raczej nie domyślisz się dlaczego „uciekł z tramwaju”.

Aby rozpoznać sygnały fobii konieczna jest uważność zarówno osoby cierpiącej na fobię, jak i zewnętrznych obserwatorów. Nieco łatwiej jest rozpoznać niektóre specyficzne rodzaje fobii np. arachnofobię (jeśli Twój bliski zobaczy pająka i zacznie uciekać, możesz się domyślić że cierpi na fobię przed pająkami).

INNE ZABURZENIA LĘKOWE

Podobnie jak przy fobii jest z lękiem napadowym (atakami paniki). Atak paniki pojawia się w odpowiedzi na sygnały płynące z ciała prowadzące do pobudzenia organizmu, co w konsekwencji jest interpretowane jako zagrażającego. Pobudzenie to (czyli objawy somatyczne) nasilają się. Popatrz na poniższy schemat:

BODZIEC WYZWALAJĄCY (np. uczucie gorąca w ciele) —–> MYŚL (np. coś się ze mną dzieje) —–> EMOCJE I DOZNANIA Z CIAŁA (np. lęk + objawy somatyczne) ——> REAKCJA (błędna interpretacja np. zaraz zemdleje) ——-> NASILENIE LĘKU I OBJAWÓW SOMATYCZNYCH

Dlatego przy atakach paniki również kluczowa jest uważność na siebie i bliskich, aby móc rozpoznać sygnały ataku paniki i wdrożyć startegie radzenia sobie z atakiem w konstruktywny sposób, przeciwdziałając nasilaniu objawów.

Zupełnie inna sytuacja jest przy zaburzeniach lękowych uogólnionych! Te pozostają w umyśle, a reakcja na nie jest tak widoczna jak przy fobii (unikanie), czy przy atakach paniki. GAD charakteryzują się zamartwianiem się. Myśli pojawiają się znikąd i pozostają w umyśle osoby cierpiącej na GAD. Dopóki osoba ta sama nie zacznie werbalizować swoich myśli to w zasadzie nie sposób domyślić się, że cierpi na GAD. Dlatego tak ważne jest rozmawianie z bliskimi osobami! Tylko przez rozmowę można zauważyć sygnały świadczące o zaburzeniach lękowych uogólnionych.

Podczas tej rozmowy bardzo ważna jest uważność! Ludzie rzadko mówią o lęku wprost (często nie zdają sobie z niego sprawy). Jako psychoterapeutka nauczyłam się być szczególnie wyczulona na rozpoznawanie lęku u Pacjenta, gdyż często Pacjent sami go nie rozpoznają. Szczególnie warto zwrócić uwagę na takie oznaki jak:

• mówienie o ogólnych sytuacjach społecznych/wydarzeniach politycznych np. „co to będzie jak partia X przegra”, „tak źle się teraz dzieje na świecie”
• odnoszenie się do przeszłości np. „kiedyś to było inaczej, lepiej” i wspominanie dawnych czasów z nostalgią
• odnoszenie się do przyszłości np. „ehh co to będzie” , „teraz to idą takie czasy”, często rzucane od niechcenia
• zaprzeczanie uczuciom i emocjom np. na pytanie jak się czujesz, ktoś odpowiada „dobrze, chodź tyle się teraz czyta o wypadkach”

Z czego biorą się stany lękowe?

Niekiedy na zaburzenia lękowe uogólnione (GAD)/nerwicę lękową mówi się stany lękowe. Otóż, aby zrozumieć skąd biorą się stany lękowe należy zrozumieć podłoże GADu lub szerzej – podłoże zaburzeń lękowych ogółem.

Otóż podłoże stanów lękowych jest dwojakie, bo wpływ mają zarówno czynniki biologiczne, jak i psychologiczne. W części „zaburzenia lękowe jak leczyć?” opisałam dokładniej podłoże zaburzeń lękowych.

W tej częsi postaram się zobrazować problematykę stanów lękowych na poniższym przykładzie.

Kasia ma 25 lat. Mieszka z rodzicami i odkąd pamięta zawsze się czymś zamartwiała. Za 3 miesiące kończy studia z zarządzania i zastanawia się do dalej. Bardzo boi się czy dostanie dobrą pracę po studiach. Myśli dotyczące obrony pracy magisterskiej, zakończenia studiów i poszukiwania pracy ciągle jej towarzyszą. Kasia zauważyła, że od jakiego czasu ma problem, aby usnąć. Nieustanie myśli o swoim życiu zawodowym, w głowie wymyśla różne scenariusze. Rozmyśla „co jeśli nie dostanie pracy?”, „co jeśli się nie obroni?”.

Kasia wychowywała się w bardzo ubogiej rodzinie. Jej rodzice zawsze martwili się o kwestie finansowe, ledwo starczało im z miesiąca na miesiąc. Rodzice starali się jak mogli, ale finansowo ich sytuacja nie polepszała się. Kasia pamięta jak była mała i jej mama kupowała najtańsze bułki i ser na śniadanie. Pamięta też, jak w podstawówce mama nie dała jej pieniędzy na wycieczkę szkolną, bo nie miała z czego. Rodzice Kasi zawsze powtarzali, że życie jest ciężkie, a mimo wszelkich starań nie da się godnie żyć. Mówili, że życie jest okrutne i tylko niektórzy mają szczęście nie żyć w ubóstwie. Kasia nauczyła się, że niezależnie od swoich starań skończy na dnie i nic nie osiągnie. Nieświadomie czuła, że mimo ukończenia studiów nie będzie godnie zarabiać. Na codzień nie zdawała sobie sprawy ile lęku ma w sobie w związku z niepewną przyszłością i niestabilną rodzinną sytuacją finansową. Kasia próbuje walczyć ze swoimi przygnębiającymi myślami, ale nic jej to nie daje. Myśli „czy znajdzie pracę?”, „czy będzie godnie żyć?” towarzyszą jej codziennie.

Jak widać na powyższym przykładzie za stany lękowe Kasi w szczególności odpowiada wychowanie (wzór biednej rodziny, która niezależnie od starań nie może wyjść z kryzysu finansowanie), doświadczenie (pamiętanie sytuacji kiedy mama kupowała najtańsze produkty), przekonania (że tylko niektórzy mają szczęścia, a ciężka praca nic nie daje), temperament (większa skłonność do zamartwiania uwarunkowana jest również biologicznie „odkąd pamięta zawsze się czymś zamartwiała”).

Wszystkie te składowe wpływają na sposób interpretowania i rozumienia rzeczywistości przez Kasię. I tak oto Kasia interpretuje zakończenie studiów i wejście w etap dorosłości jako zagrażającą sytuację, w której zaktualizują się jej wszystkie obawy (brak dobrej pracy i szans na lepszą przyszłość).

Osoba wychowana w zupełnie innej rodzine, z zupełnie innymi problemami mogłaby interpretować etap zakończenia studiów w zupełnie inny sposób, przez co nie odczuwałaby tyle leku o przyszłość. Zatem podstawą stanów lękowych jest sposób rozumienia świata, który determinują wcześniejsze doświadczenia, wychowanie, zinternalizowane przekonania i predyspozycje genetyczne.

Zaburzenia lękowe jak leczyć?

Zaburzenia lękowe można leczyć. Są trzy sposoby specjalistycznej pomocy, które dedykowane są zaburzeniom lękowym:

• psychoterapia
• farmakoterapia
• metoda mieszana tzn. łącząca psychoterapię + farmakoterapię

Co do zasady przy zaburzeniach lękowych najbardziej zalecana jest psychoterapia.

Ale dlaczego?

Lęk jest emocją, którą wyzwala jakaś myśl np. że nie dam sobie rady. Myśl ta może pojawić się w umyślę znikąd, ale może też być wyzwolona przez jakiś bodziec lub sytuację. Pamiętasz schematy z części „Jak zachowuje się osoba z zaburzeniami lękowymi?” – jeśli nie to warto do nich wrócić!

Otóż za powstanie lęku odpowiada myśl. A myśl nie jest niczym innym jak mimowolnie pojawiającą się treścią. Treść tej myśli może być różna i zależy od naszych wcześniejszych doświadczeń, zinternalizowanych (przyswojonych) norm, standardów, przekonań, ale również od konfiguracji naszej osobowości, temperamentu i innych czynników psychospołecznych.

Spróbuje to zilustrować przykładem!

Ania od dziecka wychowywana była w bardzo lękliwej rodzinie. Rodzice Ani za każdym razem kiedy wychodziła z domu przestrzegali ją, żeby na siebie uważała. Nieraz mówili jej jak bardzo się o nią martwią. Szczególnie kazali jej uważać na innych ludzi. Pouczali ją, żeby nie mówić innym za dużo, bo mogą to wykorzystać przeciwko niej. Uczyli Anię, że kontakty z innymi są zagrażające. Mama Ani od małego wypytywała ją o koleżanki z klasy. Mówiła, jej z którymi nie powinna rozmawiać i które mają na nią zły wpływ. Ania bardzo dobrze pamięta sytuację kiedy była mała, a do drzwi zapukał obcy Pan. Mam się przeraziła. Taty nie było w domu. Mama zgasiła wszystkie światła i kazała Ani siedzieć cicho w swoim pokoju. Dopiero kiedy Pan sobie poszedł mama Ani pozwoliła jej wyjść z pokoju. Dziś Ania jest dorosłą kobietą, ma 35 lat. Nie ma partnera, ani bliskich przyjaciół. Pracuje zdalnie, unika wychodzenia z domu. Boi się, że ktoś może dowiedzieć się o niej czegoś intymnego i wykorzystać to przeciwko niej. Aby się przed tym chronić zerwała kontakty ze wszystkimi znajomymi. Ania czuje, że coś jest nie tak. Widzi na Instagramie, jak inni się spotykają, bawią, podróżują. Zastanawia się jak inni mogą się nie bać. Przecież zagrożenie czycha na każdym kroku. Ostatnio Ania zdecydowała się pójść do lekarza, który skierował ją do psychiatry oraz na psychoterapię. U Ani rozpoznano fobię społeczną.

Jak widać z z powyższego przykładu źródło lęku ulokowane jest we wczesnodziecięcych doświadczeniach (w szczególności w interakcjach z opiekunami), które nauczył dziecko pewnego specyficznego interpretowania świata. Ania interpretuje kontakty z innymi jako zagrażające. Dlatego ich unika.

Aby zmienić te nieadaptacyjne wzorce myślenia i spostrzegania świata, czyli nauczyć Anię nowej, bardziej konstruktywnej interpretacji rzeczywistości oraz uelastycznić tę część osobowości, która przyczynia się do wybierania sztywnych mechanizmów radzenia sobie z lękim (np. przez ucieczkę), niezbędna będzie psychoterapia.

Zaburzenia lękowe mogą mieć również podłoże biologiczne:

• zaburzone neuroprzekaźnictwo, w szczególności serotoniny, dopaminy, GABA, noradrenalina;
• zmiany strukturalne i czynnościowe w mózgu, w szczególności: zmiany w zakresie funkcjonowania jądra migdałowatego, zwiększona aktywność prawej, przedniej okolicy mózgu, redukcja objętości hipokampa;
• czynniki genetyczne.

W zakresie regulacji neuroprzekaźnictwa największe znaczenie ma farmakoterapia.

Zaburzenia lękowe jak sobie radzić?

Zacznijmy od tego, że z lękiem można pracować! I są skuteczne metody pozwalające sobie z nim radzić.

Przede wszystkim warto rozważyć profesjonalną pomoc, szczególnie psychoterapię.

Ponadto można też samodzielnie pracować z lękiem. Chodź praca własna nie zastąpi psychoterapii to w jakimś stopniu może pomóc w rozumieniu i redukcji lęku.

TECHNIKI RELAKSACYJNE/UWAŻNOŚCIOWE

Tak jak już wcześniej wspomniałam osoby doświadczające leku, często nie zdają sobie sprawy z tego, że w danym momencie go doświadczają! Dlatego na początku warto nauczyć się rozpoznawać swój lęk i odczucia w ciele, które mu towarzyszą. W tym najlepiej pomogą techniki uważnościowe, takie jak:

• skanowanie ciała
• medytacja prowadzona skupiająca się na emocjach i doznaniach płynących z ciała

Kiedy zorientujesz się, że danej chwili doświadczasz lęku może również wykorzystać techniki relaksacyjne jako sposób radzenia sobie. Przykładowo możesz wykonać:

• progresywną relaksacją mięśniową (trening autogenny Schultza) – instrukcję znajdziesz tutaj – LINK
• relaksację oddechową np. technikę 4-7-8
• wizualizację bezpiecznego miejsca – instrukcję znajdziesz tutaj – LINK

TECHNIKI POZNAWCZE

Do najbardziej podstawowych technik pracy z lękiem należy modyfikacja sposobu myślenia tzw. reatrybucja poznawcza. Innymi słowy jest to uczenie się takiego sposobu rozumienia i interpretowanie rzeczywistości, która będzie obniżać poziom lęku. Do technik poznawczych zalicza się:

• psychoedukację
• identyfikowanie myśli automatycznych
• skalowanie lęku
• hierarchię lęku
• analizę przekonań kluczowych i pośredniczących
• kwestionowanie nieadaptacyjnych przekonań
• tworzenie alternatywnych przekonań

Do innych metod pracy z lękim (metod poznawczo-behawioralnych) należą m.in.: eksperymenty poznawcze, ekspozycje wyobrażeniowe, ćwiczenie nowych strategii radzenia sobie np. techniki stop, odwracania uwagi.

Część wymienionych tutaj technik radzenia sobie z lękiem znajdziesz w moim bezpłatnym e-booku! Już niedługo będzie on dostępny do pobrania!

Leki na zaburzenia lękowe

Niekiedy konieczne będzie (szczególnie przy silnych nasileniu zaburzeniach lękowych) wdrożenie farmakoterapii. Chodź przy lekkim lub umiarkowanym nasileniu objawów sama psychoterapia może być wystarczająca to każdy przypadek potrzebuje indywidualnego podejścia i rzetelnego zaplanowania leczenia. Jeśli lekarz psychiatra zdecyduje o wdrożeniu leczenia farmakologicznego to może zaproponować, któryś z poniższych medykamentów:

• leki typu SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny) np. takie jak: paroksetyna, escitalopram
• leki typu SNRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny)
• leki anksjolityczne (przeciwlękowe) 
• leki przeciwdepresyjne
• inhibitory monoaminooksydazy MAO 
• benzodiazepiny
• pregabaliny

Zaburzenia lękowe test

Aby zdiagnozować zaburzenia lękowe konieczna jest konsultacja psychologiczna, psychoterapeutyczna lub psychiatryczna. Niemniej pierwszym krokiem może być wykonanie testu psychologicznego np. tego poniżej.

Chodź żaden test nie zastąpi profesjonalnej konsultacji to na rynku istnieją testy, których wynik wskaże, czy Twoje objawy mogą świadczyć o wystąpieniu danego zaburzenia. 

UWAGA ! Ogólnodostępne testy psychologiczne nie są testami diagnostycznymi i nie wskazują kategorycznie, czy cierpisz na dane zaburzenie, czy nie. Wynik jedynie zwróci uwagę na to, czy Twoja obawy mogą świadczyć o danym zaburzeniu. Dopiero specjalista z zakresu zdrowia psychicznego, po profesjonalnej konsultacji, składającej się z wywiadu diagnostycznego oraz obserwacji, może postawić diagnozę. 

Nie ma jednego narzędzia do badania zaburzeń lękowych ogółem, za to istnieją testy przesiewowe dla konkretnego zaburzenia np. fobii społecznej, lęku uogólnionego. Poniżej znajdziesz test, który wprawdzie nie bada objawów konkretnego zaburzenia lękowego, ale bada nasilenie lęku jako składową (cechę) osobowościową. Lęk jako cecha osobowościowa może przyczyniać się do rozwoju zaburzeń lękowych lub lękowych/unikowych zaburzeń osobowości.

Pamiętaj, że jeśli Twoje objawy lęku Cię niepokoją warto rozważyć konsultację ze specjalistą np. w naszej klinice Gleamy Mind, gdzie pracujemy z osobami doświadczającymi wysokiego poziomu lęku.

Pamiętaj, że psychologowie i psychoterapeuci w Gleamy Mind specjalizują się w obszarze zaburzeń lękowych. Jeśli potrzebujesz profesjonalnej konsultacji psychologicznej lub psychoterapeutycznej skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego – LINK lub mailowo na kontakt@gleamymind.com.

---