ATAKI PANIKI – objawy, leczenie, test

Ataki paniki, a profesjonalnie zaburzenia lękowe z napadami lęku lub lęk paniczny, należą do grupy zaburzeń lękowych. Charakteryzują się epizodami krótkotrwałego nasilonego lęku lub strachu. Dodatkowo atakom paniki towarzyszy lęk przed kolejnym atakiem.

ATAKI PANIKI OBJAWY – czyli jakie są objawy ataków paniki?

Według ICD 10 – Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych – LINK, wyróżnia się następujące kryteria diagnostyczne dla ataków paniki:

ATAKI PANIKI OBJAWY GŁÓWNE (lęk napadowy cechują wszystkie poniższe kryteria)

1. Atak jest oddzielony epizodem intensywnej obawy i dyskomfortu 
2. Atak zaczyna się nagle
3. Atak osiąga maksimum w ciągu kilka minut i trwa co najmniej kilka minut, chodź uczucie niepokoju i rozbicia może trwać dłużej, ale sam paniczny lęk ustępuje

ATAKI PANIKI OBJAWY SOMATYCZNE (muszą wystąpić minimum 4)

A) OBJAWY WZBUDZENIA AUTONOMICZNEGO (musi wystąpić minimum 1)

1. Uczucie bicia lub ciężaru serca, albo przyspieszenie jego czynności 
2. Pocenie się
3. Drżenie lub dygotanie
4. Suchość w jamie ustnej (nie spowodowana lekami ani odwodnieniem)

B) OBJAWY Z ZAKRESU KLATKI PIERSIOWEJ I BRZUCHA 

1. Utrudnienie oddychania 
2. Uczucie dławienia się
3. Ból lub dyskomfort w klatce piersiowej 
4. Nudności lub nieprzyjemne doznania brzuszne 

C) OBJAWY OBEJMUJĄCE STAN PSYCHICZNY 

1. Zawroty głowy, brak równowagi, wrażenie omdlewania, uczucie oszołomienia 
2. Poczucie nierealności przedmiotów (derealizacja) albo dystansu czy “nierealności” samego siebie 
3. Obawa utraty kontroli, “zwariowana”, wyłączania się 
4. Obawa śmierci 

D) OBJAWY OGÓLNE 

1. Uderzenia gorąca, zimne dreszcze
2. Uczucie drętwienia lub swędzenia

Powyższe kryteria nie wskazują dokładnie ile trwa atak paniki. Standardowo jest to od kilku do maksymalnie 20-30 minut (rzadko dłużej). Po tym czasie epizod nasilonego lęku mija, chodź uczucie niepokoju może się utrzymywać dłużej.

Jeszcze jedna ważna kwestia, o której często się nie mówi. Objawy ataków paniki są również podobne i typowe dla zaburzeń funkcji tarczycy, w szczególności nadczynność tarczycy. W związku tym warto skonsultować się również z endokrynologiem, aby wykluczyć podłoże organiczne objawów. Szczególnie jeśli pojawiają się takie objawy jak: szybkie bicie serca, drżenie dłoni, problemy ze snem, ciągły niepokój, nadmierna potliwość, uczucia gorąca, utrata wagi mimo standardowego apetytu, biegunki.

Atak paniki i depresja

Kiedy do gabinetu po raz pierwszy przychodzi Pacjent często zaczyna swoją wypowiedź od nazwania swojego zaburzenia. Nie zawsze trafnie, ale rozumiem, że w ten sposób probuje ująć wielość swoich objawów. Przy takich autodiagnozach Pacjent często wspomina, że ma ataki paniki i depresję. I wtedy specjalista zaczyna właściwą diagnozę pod kątem tych dwóch zaburzeń (w końcu z jakiegoś powodu Pacjent uważa, że na nie cierpi i nigdy, przenigdy nie wolno bagatelizować autodiagnozy Pacjenta !).

Pamiętaj, że lęk napadowy (ataki paniki) oraz depresja to dwa odmienne zaburzenia psychiatryczne !

ATAKI PANIKI są zaburzeniami epizodycznymi mieszczącymi się w kategorii zaburzeń lękowych. Podczas nasilonego epizodu trwającego ok. 20-30 minut Pacjent odczuwa różne doznania cielesne (somatyczne), które interpretuje jako zagrażające. Pomiędzy epizodami Pacjentowi towarzyszy zamartwianie się o wystąpienie kolejnego epizodu, co sprawia, że jest on bardzo wyczulony na wszystkie doznania płynące z ciała, które mogą być sygnałem zagrożenia dla zdrowia lub życia.

DEPRESJA jest również zaburzeniem epizodycznym, ale z kategorii zaburzeń nastroju (afektywnych). Epizod trwa znacznie dłużej, bo minimum 2 tygodnie. W trakcie epizodu depresyjnego (który w zależności od objawów może mieć nasilenie łagodne, umiarkowane lub ciężkie) pojawia się obniżony nastrój, brak satysfakcji z wykonywanych czynności. Pacjentowi towarzyszą takie przekonania jak „jestem do niczego”, „jestem beznadziejny”, „nic się nie zmieni i zawsze będzie beznadziejnie”. U osób, u których rozpoznano jeden epizod depresji istnieje duże prawdopodobieństwo nawrotu. Więcej na temat depresji możesz przeczytać w tym artykule – LINK.

Jeśli u Pacjenta zostaną rozpoznane oba zaburzenia to mamy do czynienia ze współwystępowaniem zaburzeń. Przykładowo epizod depresyjny może być zaburzeniem głównym, a współistniejącym (współwystępującym) będą zaburzenia lękowe z napadami lęku.

Ataki paniki przyczyny

Przyczyn ataków paniki może być wiele. Mogę mieć one zarówno podłoże biologiczne, psychiczne, środowiskowe i fizyczne. Przyjrzyjmy się poniższemu przykładowi.

Pan Andrzej pracuje jako architekt, ma 35 lat i od pewno czasu zmaga się z bardzo silnym lękim. Doświadczył bardzo silnego ataku paniki 3 miesiące temu kiedy prawie został zwolniony z pracy za dużą pomyłkę w projekcie, przez którą firma straciła wiele pieniędzy. Pan Andrzej opisuje swój atak tak: „miałem wrażenie, że serce mi zaraz wyskoczy, zrobiło mi się okropnie gorąco, czułem nudności, jakbym miał zaraz zemdleć. Pojawiło się to wieczorem. Nie wiem ile czasu trwało, ale może z 15 minut. Tego dnia dostałem wypowiedzenie w pracy w trybie dyscyplinarnym (na szczęście udało się to odwołać i dalej tam pracuje), ale chyba to wpłynęło na mój lęk. Później miałam jeszcze 3 ataki, pojawiały się wieczorem. Bałem się, że atak pojawi się ponownie. Stałem się bardzo wyczulony na każde oznaki płynące z ciała (szczególnie szybsze bicie serca i uczucie gorąca). Kiedy tylko to poczuje wydaje mi się, że mam zawał. Nie wiem co robić, boje się, że zaraz umrę. Z tego stresu zdarza mi się nie spać po nocach. Usypiam ok. 3 nad ranem, a o 6 budzę się do pracy.”

Pan Andrzej twierdzi, że w dzieciństwie też bardzo się bał, szczególnie o dobre oceny. Jego rodzice bardzo pilnowali, aby się pilnie uczył i chodził do najlepszej szkoły. Sami nie byli zamożni, a utrzymanie stypendium w prestiżowej szkole plastycznej wymagało wielu poświęceń. Pan Andrzej wspomina, że któregoś dnia kiedy wrócił z jedynką mamą omal nie zemdlała. Opowiada o tej sytuacji tak: Mam wrażenie, że też miała atak paniki, bardzo się wtedy o nią bałem, nie wiedziałem czy dzwonić po karetkę. Miałem wrażenie, że zaraz umrze. Bardzo bała się powiedzieć ojcu o mojej jedynce. Ojciec wymagał, abyśmy byli perfekcyjni – mama jako gospodyni domowa, żona i matka , a ja jako syn i uczeń szkoły plastycznej. Wydaje mi się, że mama ciągle chodziła zestresowana. Bała się, że zrobić coś źle i ojciec ją uderzy. Miałem wtedy 11 lat .”

W związku z tym Pan Andrzej chciał zrobić wszystko, aby mu i mamie żyło się lepiej. Uczył się więcej, aby zdać wszystkie egzaminy jak najlepiej, nie spędzał czasu z rówieśnikami, pomagał mamie. Już w wieku 15 lat pił bardzo dużo kofeiny. Od 20 roku życia leczy się na serce i jest pod regularną kontrolą kardiologiczną. Od pierwszego ataku paniki ma wrażenie, że jego choroba się pogorszyła.

Na podstawie powyższego opisu możemy zauważyć wiele czynników leżących u podłoża ataków paniki:

• czynniki biologiczne, szczególnie genetyczne – mama Andrzeja prawdopodobnie miała niezdiagnozowane ataki paniki;
• wysoki poziom stresu – już od okresu dzieciństwa, przez cały okres nastoletni i wczesną dorosłość;
• historia Pana Andrzeja wskazuje, że można u niego podejrzewać inne zaburzenia psychiczne np. zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, które mogą wzmagać ataki paniki;
• trauma emocjonalna – kiedy pan Andrzej obawiał się o życie matki jako 11-latek;
• stresujące wydarzenia życiowe – np. egzaminy w szkole, których wynik determinował aprobatę ojca i brak karania;
• złe nawyki i styl życia – ciągła nauka, brak ruchu i kontaktu z rówieśnikami, spożywanie dużej ilości kofeiny;
• choroby fizyczne – takie jak problemy kardiologiczne Pana Andrzeja.

Pamiętaj, że historia Pana Andrzeja na poczet tego artykułu jest bardzo trudna. Zależy mi, aby dzięki temu pokazać jak najwięcej czynników, które mogą wpływać na występowanie ataków paniki. Nawet osoby wychowujące się w dużo mniej obciążonym emocjonalnie środowisku mogą mieć rozpoznane ataki paniki.

Jak przebiega atak paniki?

Bardzo często Pacjenci pytają „czy ataki paniki mogą być bez powodu?”. Nie jestem pewna czy na to pytanie można jednoznacznie odpowiedzieć. Z jednej strony ataki paniki są oderwane od kontekstu sytuacyjnego czy bodźca wyzwalającego (co jest typowe np. dla fobii, gdzie lęk wywołuje konkretny czynnik). Z drugiej jednak strony (jak widać na poniższym schemacie) panikę wywołuje myśl. Jeśli w Twoim umyśle pojawi się zagrażająca myśl to może dojść do ataku paniki.

Spójrz na poniższy schemat powstawania ataku paniki !

CZYNNIK WYZWALAJĄCY np. szybsze bicie serca -> SPOSTRZEŻENIE ZAGROŻENIA np. coś się ze mną dzieje -> LĘK -> OBJAWY SOMATYCZNE np. uczucie gorąca, jeszcze mocniejsze bicie serca, nudności-> BŁĘDNA INTERPRETACJA np. to napewno zawał -> NASILENIE LĘKU (które następnie wzmaga objawy somatyczne, a te zaostrzają błędną interpretację i tak w kółku – tzw. błędne koło paniki)

Pacjenci nie raz zgłaszają, że miewają ataki paniki w nocy. Tłumaczę wtedy, że jest to naturalne, że również nocą mogą się zdarzać. Tak jak widzisz na powyższym przykładzie ataki lęku są spowodowane negatywnymi myślami dot. pobudzenia somatycznego organizmu. Kiedy próbujemy usunąć lub zrelaksować się łatwiej jest skupić się na własnym ciele. A wtedy jest się bardziej wyczulonym na wszystkie doznania płynące z ciała. Nie trudno zinterpretować np. że szybko bijące serce zwiastuje zawał. Kluczem jest to, aby nauczyć sobie radzić z lękiem w takich sytuacjach.

Co zrobić gdy ma się ataki paniki? Ataki paniki jak sobie radzić?

Aby poradzić sobie z atakami paniki w pierwszej kolejności trzeba zrozumieć ich podłoże. Terapeuta lub psycholog podczas konsultacji opracowuje konceptualizację przypadku Pacjenta i na jej podstawie omawia z Pacjentem schemat aktywowania i przebiegu epizodu podwyższonego lęku. Następnie wspiera Pacjenta w poszukiwaniu metod radzenia sobie w sytuacji napadu paniki.

Jest wiele metod radzenia sobie z lękiem i tak naprawdę nie ma jednego, najbardziej efektywnego sposobu radzenia sobie. Celem jest znaleźć takie sposoby, które będą pomocne. Można wypracowywać je sobie na „własną rękę” (ale tylko przy lekkim nasileniu lęku), chodź efektywniej i bezpieczniej będzie zrobić to ze specjalistą z zakresu zdrowia psychicznego np. psychologiem lub psychoterapeutą, który pomoże i wesprze w tym procesie. Przy znacznym nasileniu lęku koniecznie należy zgłosić się po pomoc specjalistyczną. Przykładowo możesz skonsultować się ze specjalistą z naszej kliniki Gleamy Mind.

Na pytanie jak poradzić sobie z atakami paniki odpowiem krótko – stosować sposoby zmniejszania lęku. Sposoby te mają na celu zmienić uwagę poprzenie przeniesienie skupienia ze świata wewnętrznego np. objawu somatycznego, na to co dzieje się na zewnątrz. Techniki te nazywa się ugruntowaniem.

Techniki ugruntowania dzielą się na:

• mentalne np. opisz jak najdokładniej otoczenie, w którym się znajdujesz lub opisz szczegółowo czynność, którą wykonujesz;
• fizyczne np. włóż ręce pod strumień ciepłej lub chłodnej wody; złap mocno za coś i ściskaj to przez chwilę np. podpórkę krzesła, na którym siedzisz.

Techniki te możesz wykonywać zawsze i wszędzie. Pamiętaj, że nie są to magiczne sposoby. Aby rzeczywiście nauczyć się ugruntowywania w tu i teraz potrzebna jest praktyka i ćwiczenie tej umiejętności.

Atak paniki metoda 5-4-3-2-1

Jest to prosta technika ugruntowywująca, którą możesz wdrożyć podczas nasilonego uczucia lęku. Polega ona na tym, aby podczas epizodu lęku wyszukać w otoczeniu:

• 5 przedmiotów, które widzisz;
• 4 dźwięki, które słyszysz;
• 3 przedmioty, które jesteś w stanie dotknąć;
• 2 zapachów, które możesz poczuć;
• 1 smaku, który możesz posmakować.

Pamiętaj, że zaproponowane tutaj sposoby są metodami pracy z objawem. Lęk ma swoje głębsze podłoże i żeby na stałe sobie z nim poradzić można rozważyć:

• terapię psychodynamiczną, psychoanalityczną – skupiającą się głównie na zrozumieniu pierwotnego lęku, z którym Pacjent zmagał się w dzieciństwie i który obecny jest w dorosłym życiu;
• terapię schematów (III fala CBT) – zrozumienie schematów/trybów funkcjonowania Pacjenta w różnych sytuacjach, które Pacjent wypracował sobie na przestrzeni lat i praca nad ich modyfikacją, uelastycznieniem lub uzdrowieniem;
• terapię integracyjną – łączącą różne metody pracy np. CBT, psychodynamiczną, Gestalt – w zależności od struktury osobowościowej Pacjenta terapeuta indywidualnie dobiera techniki pracy terapeutycznej.

Leki na ataki paniki

Jeśli lekarz stwierdzi, że do leczenia należy włączyć farmakoterapię to może zalecić stosowanie:

• leków z grupy SSRI (selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny) takie jak: fluoksetyna, fluwoksamina, citalopram, escitalopram, sertralina, paroksetyna, warioksetyna;
• leków z grupy SNRI (selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny) np. wenlafaksyne;
• leków przeciwlękowych – w szczególności w sytuacjach wzmożonego nasilenia lęku np. leki z grupy benzodiazepin.

TEST NA ATAKI PANIKI

Aby zdiagnozować, czy cierpisz na ataki paniki konieczna jest konsultacja psychologiczna, psychoterapeutyczna lub psychiatryczna. Poniżej znajdziesz test opracowany na podstawie mojej wiedzy i doświadczenia, który pomoże Ci określić czy Twoje objawy mogą świadczyć o występowaniu ataków paniki.

UWAGA ! Poniższy test nie jest narzędziem służącym do diagnozy. Nie został on również zweryfikowany empirycznie tzn. pod kątem skuteczność i rzetelności. Wynik testu można potraktować jako wskazówkę, czy Twoja obawy mogą świadczyć o danym zaburzeniu. Dopiero specjalista z zakresu zdrowia psychicznego, po profesjonalnej konsultacji, składającej się z wywiadu diagnostycznego oraz obserwacji, może postawić diagnozę. 

Jeśli potrzebujesz profesjonalnej konsultacji psychologicznej lub psychoterapeutycznej z zakresu zaburzeń lękowych skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego – LINK lub mailowo na kontakt@gleamymind.com.

---