Lęk to ten stan/emocja, którego nie lubisz. Ten, który nieraz nie pozwala Ci cieszyć się życiem, wypocząć, wyspać się. A co jeśli jutro będzie wojna? A co jeśli moje mocne bicie serca to zawał? A co jeśli ….. lęk bardzo lubi tworzyć czarne scenariusze. A Ty zanurzasz się w swoim lęku. Dlatego dziś zrób coś innego – zanurz się w tym artykule i spróbuj lepiej zrozumieć swój lęk.
Czym jest lęk? Co to jest lęk? Lęk, a strach.
Na studiach psychologicznych uczyli nas, że strach jest emocją, a że lęk jest stanem. Dlaczego tak? Bo emocja jest krótkotrwała.
Jedziesz samochodem i w oddali widzisz, że coś jest na drodze „jakieś małe zwierzątko” -> wywołuje to w Tobie przerażenie, strach (serce bije szybciej i mocniej, zaczynasz się pocić, czujesz napięcie w każdym mięśniu) -> dochodzi do rekacji: naciskasz na pedał hamulca z impetem. Okazuje się, że to tylko worek na śmieci ułożony w niekonwencjonalny sposób przypominający żywe stworzenie. W dodatku okalany przez wiatr, który majestatycznie poruszał tym „śmieciem”.
Strach już minął. Nie ma go.
Ale chwila chwila, jedziesz dalej …
A co jeśli zaraz naprawdę wyskoczy mi zwierzę na drogę? Co jeśli przypadkowo je potrącę? A co jeśli się zagapię i przejadę na czerwonym świetle i co gorsza – potrącę człowieka? Tu jest tyle lasów, co jak przed maskę wejdzie mi łoś i będę mieć śmiertelny wypadek? Moje serce znowu tak mocno bije, chyba robi mi się słabo, a co jeśli to zawał? A jeśli zasłabnę za kierownicą i wjadę w grupę przechodniów stojących na przystanku? …..
To jest właśnie lęk. Przecież nic się nie dzieje. Jedziesz dalej. Prowadzisz samochód tak jak zawsze. Ale jedziesz z silną obawą. Na początku pojawił się strach, ale bardzo szybko minął. Ale Twój umysł zaczął tworzyć kolejne scenariusze – i to nie byle jakie, bo czarne scenariusze. Teraz doświadczasz lęku. I wcale tak szybko się go nie pozbędziesz. Strach minie w momencie kiedy zorientujesz się, że przeszkoda na drodze to tylko nic nieznaczący worek na śmierci. Lęk – no właśnie kiedy on minie? Ciężko powiedzieć. Bo przy niektórych zaburzeniach natury psychicznej może utrzymywać się miesiącami.
Lęk wolnopłynący
Niektórzy wyróżniają coś takiego jak lęk wolnopłynący. Mianem tym określa się ten rodzaj lęku, który utrzymuje przez dłuższy czas. W wielu momentach życia wystarczy mały zapalnik – niewinne pytanie, myśl, sytuacja zewnętrzna i zaczynasz się zamartwiać. Myślisz o tym, analizujesz to, tworzysz scenariusze. Jest to zupełnie bezproduktywne, bo przygotowywujesz się na katastrofę, która zapewne nigdy nie nastąpi. Czujesz niepokój, stajesz się bardziej czujny/a, zaczynasz odczuwać fizyczne (cielesne) objawy lęku.
Jest niedzielne popołudnie. Jesteś w parku ze swoim/swoją partnerem/ką. Świeci Słonce, jest piękna wiosenna pogoda, ćwierkają ptaki, przyroda budzi się do życia, wokoło biegają szczęśliwe dzieci. Niektórzy spacerują ze swoimi pieskami. Twój partner/ka opowiada Ci jaki/jaka jest szczęśliwa/y, że spędzacie ten dzień razem.
A Ty sobie myślisz „być może to ostatni dzień, który spędzamy razem„. Zamiast dostrzegać piękne Słonce i przyrodę, cieszyć się tym momentem, delektować się świeżym powietrzem – Ty zaczynasz rozmyślać” „Może rzeczywiście to jest nasz ostatni dzień razem w życiu„. Zaczynasz myśleć o tym, że przecież jutro może wybuchnąć wojna (w końcu ciągle mówią w telewizji o napiętej sytuacji geopolitycznej), albo że potrąci Cię samochód (tyle jest wypadków z udziałem pijanych kierowców). Albo gorzej, co jeśli los odbierze mi mojego/moją ukochanego/ukochaną? W końcu ostatnio skarżył/a się na ból brzucha? A co jeśli to jakiś nowotwór i dziś mamy ostatni przyjemny wspólny dzień?
Ale ten dzień już nie jest dla Ciebie miłym, przyjemnym, wspólnym dniem. Ty już jesteś w swoim umyślę. Nie cieszysz się tym dniem. Odbierasz sobie radość z tego momentu. Ty jesteś na polu bitwy, na sali operacyjnej, w szpitalu. Jesteś wszędzie – tylko nie tu i teraz.
Znasz to uczucie? Czy doświadczasz takiego stanu? Przypomnij sobie ostatnie zdarzenie kiedy się zamartwiałeś/aś? Co go wywołało? Jak długo trwał ten stan? Co się wtedy działo z Twoim ciałem? Jakie koszty poniosłeś/aś? Zamiast wpadać w ciąg zmartwień spróbuj zrozumieć sam lęk. Przyjrzyj się swojemu lękowi! Teraz spróbuj odpowiedzieć sobie na pytanie „dlaczego ciągle czuję lęk?”
Lęk przed lękiem
W psychologii wyróżniamy jeszcze inne zjawisko – lęk przed lękiem, inaczej nazywane lękiem antycypacyjnym. Jest ono charakterystyczne dla ataków paniki. Mianowicie osoba przez swoje wcześniejsze doświadczenie z napadem lęku staje się bardziej wyczulona na wszystkie doznania płynące z ciała, które mogą zwiastować pojawienie się kolejnego ataku. Osoba taka martwi się i obawia wystąpienia kolejnego napadu. Może to też prowadzić do unikania różnych sytuacji dnia codziennego. Przykładowo jeśli atak miał miejsce w tłocznym autobusie to osoba ta może unikać tłumnej komunikacji miejskiej, bo pamięta (kojarzy) to miejsce z poprzednim atakiem, który rozpoczął się od szybkiego bicia serca (zaczęło ono bić szybciej w wyniku biegu na nadjeżdżający autobus). Jednakże bicie serca, osoba ta, zinterpretowała jako zwiastun zawału i cyk … doszło do ataku paniki.
Więcej o atakach paniki przeczytasz w tym artykule – LINK.
Jakie są objawy lęku
Objawy lęku mogą być naprawdę różne. W zasadzie mogą dotykać każdej sfery: poznawczej (myśli), afektywnej (emocji), fizycznej (doznań cielesnych) i behawioralnej (zachowań).
OBJAWY POZNAWCZE LĘKU
- Zamartwianie się codziennymi wydarzeniami/trudnościami, zarówno dotyczącymi własnego życia prywatnego, zawodowego, czy romantycznego, ale również sferą publiczną np. sytuacją polityczną na świecie, kryzysami światowym/lokalnymi;
- Martwienie się o ponownie pojawienie się objawów somatycznych tzw. lęk antycypacyjny.
OBJAWY AFEKTYWNE LĘKU
- Silna i nadmierna obawa przed bodźcami/sytuacjami wywołującymi lęk np. tłumem, pająkami, samolotami – charakterystyczne dla różnego rodzaju zaburzeń pod postacią fobii;
- Odczuwanie obaw związanych z codziennymi wydarzeniami/trudnościami np. lęk przed pójściem do urzędu, wyjściem na randkę.
OBJAWY FIZYCZNE LĘKU / OBJAWY SOMATYCZNE LĘKU
- Wzbudzenie autonomiczne np. uczucie ciężaru serca, pocenie się, drżenie;
- Dolegliwości pochodzące z okolic klatki piersiowej i brzucha np. trudności w oddychaniu, nudności;
- Dolegliwości obejmujące stan psychiczny np. wrażenie omdlewania, bóle głowy, obawa utraty kontroli;
- Inne np. uderzenia gorąca lub zimna, drętwienie, swędzenie;
- Napięcia: np. pobolewanie mięśni, niemożność odpoczynku.
OBJAWY BEHAWIORALNE LĘKU
- Nadmierne i nieadekwatne unikanie bodźców/sytuacji wywołujących lęk np. unikanie pójścia na koncert z obawy przed przebywaniem w tłumie.
Dowiedz się więcej o trudnościach natury psychicznej, u których podłoża leży lęk. Dużą dawkę przydatnych informacji znajdziesz w tych artykułach:
- Zaburzenia lękowe – objawy, leczenie, test – LINK
- Czym jest nerwica lękowa – LINK
- Ataki paniki – objawy, leczenie, test – LINK
- Dowiedz się co to jest agorafobia – LINK
- Nerwica – objawy, leczenie, test – LINK
Chcesz lepiej zrozumieć swój lęk i efektywnie z nim pracować? Zapraszamy na psychoterapię do naszej kliniki Gleamy Mind, gdzie nasi psychologowie i psychoterapeuci specjalizują się w pracy z lękiem. Skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego –LINK lub mailowo na kontakt@gleamymind.com.
Weronika Pikula – autorka tego artykułu, psycholożka, psychoterapeutka w trakcie szkolenia, członkini Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Na codzień specjalizuje się w pracy z osobami dorosłymi doświadczającymi lęku. W ramach swojej działalności prowadzi m.in konsultacje diagnostyczne, interwencje kryzysową, psychoterapie integracyjną.
