Wyobrażasz sobie bać się wyjść z domu, unikać tłocznych miejsc, martwić się, że poza domem nikt Ci nie pomoże? Z takim właśnie lękiem zmagają się osoby cierpiące na agorafobię. Co to jest agorafobia? Mówiąc najprościej jest to jedno z zaburzeń lękowych w postaci fobii.
Agorafobia co to?
Agorafobia jest zaburzenim lękowym, które charakteryzuje się silnym lękiem lub niepokojem związanym z niemożnością ucieczki lub brakiem otrzymania pomocy ze względu na przebywanie: w tłumie lub z dala od domu. Osoba z agorafobią przeżywa silny stres i w związku z tym unika miejsc, które wydają się być niebezpieczne np. centra handlowe, samoloty, stadiony i inne miejsce, które są tłoczne lub oddalone od domu.
Myślę, że po przeczytaniu powyższego opisu jesteś już sam/a w stanie stwierdzić czy agorafobia to choroba psychiczna?
Otóż tak, agorafobia jest zaburzeniem psychicznym (w psychiatrii nie mówimy o chorobach, tylko o zaburzeniach). Jest to zaburzenie uwzględnione w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 (LINK) w rozdziale V zatytułowanym „Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania„.
Jak zdiagnozować agorafobię? Jak uzyskać diagnozę agorafobii?
Aby zdiagnozować agorafobię należy skonsultować się z lekarzem psychiatrą lub psychologiem (najlepiej psychologiem-diagnostą). Dopiero po konsultacji lekarz lub psycholog będzie mógł postawić właściwą diagnozę i zaproponować dalsze leczenie.
Poniżej znajdziesz listę objawów (kryteriów) agorafobii zawartych w ICD-10.
OBJAWY GŁÓWNE AGORAFOBII
- Znaczna i silna obawa lub unikanie minimum dwóch miejsc/sytuacji z poniższej listy:
- tłum;
- miejsca publiczne;
- samotne podróżowanie;
- podróżowanie z dala od domu.
- Osoba cierpiąca na agorafobię ocenia obawę lub unikanie jako nadmierne/nieracjonalne oraz jako źródło napięcia emocjonalnego.
- Objawy występują wyłącznie w sytuacjach będących przedmiotem lęku lub w następstwie rozmyślania o takich sytuacjach.
OBJAWY SOMATYCZNE AGORAFOBII
- Objawy wzbudzenia autonomicznego
- odczucie bicia/ciężaru serca albo przyspieszenie bicia
- pocenie się
- drżenie lub dygotanie
- suchość w jamie ustnej
- Objawy z okolic brzucha/klatki piersiowej
- utrudnione oddychanie
- uczucie dławienie się
- ból lub dyskomfort w klatce
- nudności lub nieprzyjemne doznania brzuszne
- Objawy psychiczne
- zawroty głowy, brak równowagi, wrażenie omdlewania, uczucie oszołomienia
- poczucie „nierealności” przedmiotów (derealizacja) lub “nierealności” samego siebie (depersonalizacja)
- obawa przed utratą kontroli, “zwariowaniem”, wyłączanie się
- obawa przed śmiercią
- Inne objawy
- uderzenia gorąca, zimne dreszcze
- poczucie drętwienia, swędzenia
Jak żyć z agorafobią?
Życie z agorafobią rozpoznaną według np. kryteriów ICD-10 jest bardzo trudne. Przede wszystkim dlatego, że przeżywany lęk jest na tyle silny, że powoduje unikanie wykonywania codziennych aktywności.
Wyobrażasz sobie tak bardzo obawiać się wyjścia z domu, że uniemożliwia Ci to: dotarcie do pracy lub szkoły, zabawę (np. pójście na koncert, czy kręgle), podróżowanie, robienie zakupów (w końcu trzeba udać się do tłocznego sklepu), czy nawet wyjście na spacer w słoneczny weekend, kiedy park przepełniony jest odpoczywającymi mieszkańcami?
Życie w tak silnym lęku jest bardzo obciążające i mimo, że można z tym lękim żyć to warto zastanowić się nad jakością takiego życia.
Wydaje się, że łatwiej może być osobom z mniejszym nasileniu lęku, które chodź mogą obawiać się tłumów czy samotnego oddalania się od domu, to są w stanie z niego wyjść i w miarę dobrze funkcjonować na codzień. Jednakże tutaj również pojawia się pytanie czy życie z takim nasileniem lęku jest komfortowe i satysfakcjonujące? Zawsze można pracować nad obniżeniem lęku, chodź jak dowiesz się z dalszej części artykułu, nie jest możliwe całkowite nie odczuwanie tego stanu.
W obu przypadkach warto rozważyć leczenie psychoterapeutyczne, a jeśli będzie to konieczne również farmakologiczne. Przy bardzo silnym nasileniu lęku należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem. Więcej na ten temat piszę poniżej.
Jak pokonać agorafobię?
Tak jak już wspomniałam wcześniej agorafobia jest zaburzeniem natury psychicznej, dlatego warto rozpocząć leczenie (gdyż co do zasady lęk samoistnie nie znika). Wyróżniamy trzy formy leczenia:
- psychoterapię;
- farmakoterapię;
- metodę mieszaną tzn. łącząc psychoterapię + farmakoterapię.
Na początek warto zastanowić się jaką formę leczenie wybrać? Przede wszystkim metodę mieszaną należy wdrożyć u osób, które doświadczają tak silnego lęku, że nie są w stanie podejmować codziennych aktywności np. zrobić zakupów, gdyż obawiają się tłoku w sklepie. Sama farmakoterapia może nie być najskuteczniejszą metodą. Nie zrozum mnie źle! Leki są nieraz niezbędne, szczególnie przy bardzo silnym lęku. Celem medykamentów jest stabilizacja nastroju na poziomie biologicznym (np. w zakresie neuroprzekaźnictwa), niemniej źródło lęku wciąż będzie obecne. Aby uporać się z lękiem tzn. zrozumieć go, znaleźć jego podłoże, nauczyć się go rozpoznawać i wyrażać – niezbędna może okazać się psychoterapia.
Psychoterapia nie skupia się tylko na „walce” z objawem, ale na głębszym zrozumieniu problemu, który przejawia się w objawach agorafobii. Przykładowo osoba cierpiąca na agorafobię mogła w dzieciństwie zostać nauczona, że świat jest zły i zagrażający, a inni ludzie są okrutni i bezlitośni. Kiedy tak myślisz o świecie to wyjście z domu i przebywanie w takim świecie rzeczywiście może wydawać się bardzo niebezpieczne. W końcu na każdym kroku czycha na Ciebie jakieś zagrożenie, a okrutni ludzie nie pomogą Ci jeśli będziesz w potrzebie. Celem psychoterapii jest uelastycznić myślenie; zrozumieć, że dzisiejsze trudności mogą być związane z doświadczeniami z przeszłości i wzorcami myślenia, która niekoniecznie są adekwatne i wspierające w dniu dzisiejszym. Co więcej może się okazać, że takie przekonania wcale nie są prawdziwe. Ale od tego jest psychoterapeuta, który wspólnie z Pacjentem odkrywa te części psychiki, które wzmagają lęk, aby zrozumieć jego podłoże.
Czy agorafobie da się wyleczyć? Czy agorafobia jest uleczalna?
Agorafobia jest zaburzeniem, z którym można dobrze funkcjonować i przy pomocy odpowiedniego leczenia odczuwany lęk może nie utrudniać codziennego funkcjonowania.
No dobra, ale czy agorafobie da się wyleczyć? Spójrzmy na ten problem z innej perspektywy.
Podłożem agorafobii jest lęk. Czy da się pozbyć lęku w 100%? No nie … Lęk będzie nam towarzyszyć zawsze. Przykładowo wyobraź sobie, że idziesz do centrum handlowego, w którym w zeszłym tygodniu odbył się atak terrorystyczny – naturalnym jest to, że będziesz czuć lęk. Nie oznacza to jednak, że masz agorafobię.
Teraz spójrzmy na to z perspektywy osoby, która cierpi na agorafobię. Załóżmy, ze przyjmuje ona leki i jest w trakcie psychoterapii. Idzie do centrum handlowego (do tej pory w ogóle nie chodziła po dużych galeriach). Czy będzie odczuwać lęk? Zapewne tak. Ale mimo to jest w stanie pójść na zakupy. Mimo lęku jest w stanie wykonać czynność jaką są zakupy w tłocznej galerii. Leczenie nie spowodowało, że nie odczuwa lęku w ogóle i że nie doświadcza żadnych objawów lękowych np. przyśpieszonego bicia serca, czy potliwości. Natomiast leczenie pomaga jej okiełznać lęk, radzić sobie z nim konstruktywniej (inaczej niż przez unikanie) i funkcjonować mimo lęku (a nie bez niego). Z czasem (np. kiedy zrobi zakupy w tymże centrum handlowym wiele razy) również jej objawy pobudzenia autonomicznego i sam lęk zaczną słabnąć.
Jak samemu pokonać agorafobię?
Zastanówmy się najpierw nad tym czy da się samemu wyleczyć z zaburzenia? I mówimy tu o rozpoznanym zaburzeniu, czyli sytuacji kiedy lekarz lub psycholog zdiagnozował agorafobię. A żeby takie rozpoznanie zostało postawione lęk (zgodnie z ICD-10) musi być nadmierny lub nieracjonalny – czyli zapewne w jakiś sposób utrudnia Twoje codzienne funkcjonowanie. W swojej pracy klinicznej słyszałam o sytuacjach gdzie Pacjent, nie był w stanie pójść do szkoły, bo wymagało to wyjścia z domu, albo pracować w innej formie niż zdalnej, bo wiązało się to z przejazdem komunikacją miejską. Czy uważasz, że w takiej sytuacji sam sobie poradzisz? Raczej bez połączenia leczenia farmakologicznego i psychoterapeutycznego będzie ciężko.
Ale nie każda osoba, która zgłasza się do psychologa lub psychoterapeuty będzie miała rozpoznaną agorafobię, ale wciąż może odczuwać lęk związany z przebywaniem w tłumie, czy oddalaniem się od domu. Jeśli napięcie związane z tymże lękiem jest niewielkie to być może samo wdrożenie ćwiczeń relaksacyjnych może pomóc je złagodzić. Ale pamiętaj, że mówimy tutaj o lekkim/niskim nasileniu lęku (chodź również i w takich sytuacjach warto rozważyć pomoc psychologiczno-psychoterapeutyczną np. w naszej klinice Gleamy Mind).
Poniżej przedstawiam propozycję dwóch ćwiczeń relaksacyjnych, które mogą pomóc w łagodzeniu niewielkiego napięcia i lęku.
TECHNIKA GŁĘBOKIEGO ODDYCHANIA
Głębokie oddychanie jest techniką relaksacyjną, która pomaga w obniżeniu poziomu lęku. Jej celem jest spowolnienie oddechu, aby umożliwić ciału przejście w stan relaksacji.
Instrukcja:
- Usiądź lub połóż się w wygodnej pozycji.
- Skup się na swoim oddechu i postaraj się oddychać powoli przez nos, starając się wypełniać brzuch powietrzem (a nie tylko klatkę piersiową).
- Wdech powinien trwać 4-5 sekund, a wydech 6-8 sekund.
- Skup się na spokojnym oddychaniu, eliminując inne myśli.
Ta technika pomaga aktywować przywspółczulny układ nerwowy, który jest odpowiedzialny za odpoczynek i regenerację organizmu. Tym samym dezaktywuje układ współczulny, który odpowiada za pobudzenie organizmu. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule o stresie – LINK.
PROGRESYWNA RELAKSACJA MIĘŚNIOWA (TRENING AUTOGENNY SCHULTZA)
Progresywna relaksacja mięśniowa to technika polegająca na napinaniu i rozluźnianiu poszczególnych grup mięśniowych w ciele, co pozwala na zauważenie, jak napięcie to wpływa na poziom stresu i lęku. Celem tej techniki jest redukcja stresu, napięcia fizycznego i psychicznego oraz poprawa ogólnego samopoczucia poprzez wejście się w stan głębokiego relaksu.
Instrukcja:
- Usiądź w spokojnym, komfortowym miejscu.
- Na początku skup się przez 2-3 minuty na swoim oddechu. Powoli wdychaj i wydychaj powietrze.
- Następnie skup się na swoim ciele. Zacznij od stóp: napnij mięśnie stóp na kilka sekund, a następnie je rozluźnij. Skup się na uczuciu rozluźnienia.
- Następnie przejdź do łydek, ud, brzucha, ramion, dłoni, szyi, a na końcu do twarzy. Każdą grupę mięśniową napinaj na kilka sekund i rozluźniaj.
- Skupiaj się na różnicy między napięciem a rozluźnieniem mięśni.
- Warto powtórzyć to ćwiczenie parę razy.
Jakie leki na agorafobię?
Przy agorafobii lekarz może zalecić stosowanie takich medykamentów jak:
- leki typu SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny);
- leki typu SNRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny);
- leki anksjolityczne (przeciwlękowe);
- leki przeciwdepresyjne (doraźnie lub na początku leczenia).
Z dużym prawdopodobieństwem lekarz zaleci stosowanie leków w sytuacji kiedy nadmierny lęk uniemożliwia codzienne funkcjonowanie np. kiedy Pacjent przez nasilenie lęku nie jest w stanie pójść do pracy, czy szkoły.
Jeśli zmagasz się z lękiem zapraszamy na konsultacje psychologiczne lub psychoterapeutyczne do Gleamy Mind. Nasi psychologowie i psychoterapeuci specjalizują w pracy z osobami doświadczającymi lęku. Możesz skontaktować się z nami za pomocą formularza kontaktowego – LINK lub mailowo na kontakt@gleamymind.com.
Weronika Pikula – autorka tego artykułu, psycholożka, psychoterapeutka w trakcie szkolenia, członkini Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Na codzień specjalizuje się w pracy z osobami dorosłymi doświadczającymi lęku. W ramach swojej działalności prowadzi m.in konsultacje diagnostyczne, interwencje kryzysową, psychoterapie integracyjną.
