Jakie są nurty w psychoterapii?

Kiedyś było łatwiej 😉 Mieliśmy parę głównych nurtów psychoterapeutycznych. Chciałeś/aś skupić się na doświadczeniach dziecięcych – wybierałeś/aś psychoterapię psychoanalityczną (tę od Freuda). Chciałeś/aś skupić się na zmianie zachowań – wybierałeś/aś terapię behawioralną, później poznawczo-behawioralną. Wolałeś/aś skupić się na doświadczaniu tu i teraz – wybierałeś/aś terapię humanistyczną. Ale dziś mamy XXI wiek. Współcześnie psychoterapia jest bardzo rozbudowana. Nurty się: mieszają, integrują, łączą, powstają odnogi. Zatem jakie mamy aktualnie nurty w psychoterapii? W tym artykule postaram się odpowiedzieć na to pytanie.

Jakie są główne nurty terapeutyczne? Jakie są typy psychoterapii?

Aby było nam łatwiej odpowiedzieć na to pytanie musimy cofnąć się parę dekad wcześniej. Do czasów narodzin psychologii i psychoterapii szeroko pojętej. Postaram się przejść przez główne nurty w psychoterapii wraz z ich rozwojem, tak aby uwzględnić jak najwięcej dostępnych nurtów psychoterapeutycznych.

Jakie są nurty w psychoterapii? – NURT PSYCHOANALITYCZNY

1. Terapia psychoanalityczna (psychoanaliza) – intensywna terapia odbywająca się 3-5 razy w tygodniu, silne oparta o założenia freudowskie. Skupia się na głębokiej analizie nieświadomych procesów, takich jak przeniesienie, opór oraz mechanizmy obronne.
2. Terapia psychodynamiczna – tak jak terapia psychoanalityczna skupia się na analizie nieświadomych procesów i wewnętrznych konfliktów, które mają swoje źródła w dzieciństwie. Jest jednak mniej intensywna niż psychoanaliza;
   • krótkoterminowa psychoterapia psychodynamiczna (ISTDP) – koncentruje się na intensywnym i szybkim przetwarzaniu emocji, które zostały stłumione lub nieświadome, w celu rozwiązania głębokich konfliktów psychicznych.

Jakie są nurty w psychoterapii? – NURT POZNAWCZO-BEHAWIORALNY

1. Pierwsza fala – behawioryzm
2. Druga fala – terapia poznawcza – w drugiej fali CBT oprócz zachowania zaczęto tez analizować to co dzieję się w umyśle człowieka, a dokładniej jaka jest treść myśli. Terapia poznawczo-behawioralna skupia się na zmianie myślenia (terapia poznawcza) i zachowań (behawioryzm), które prowadzą do problemów emocjonalnych. Lęki, depresja i inne zaburzenia natury psychicznej traktowane są jako wynik negatywnych wzorców myślenia (przekonań) i nieadaptacyjnych zachowań.
3. Trzecia fala:
   • terapia schematów (TS) – pomaga Pacjentowi zidentyfikować i zmienić negatywne wzorce myślenia i zachowania, które rozwijają się w dzieciństwie i wpływają na życie dorosłe. Celem jest nauka zdrowych, adaptacyjnych sposobów reagowania poprzez zrozumienie swoich schematów oraz stylów i trybów radzenia sobie z nimi;
   • terapia akceptacji i zaangażowania (ACT) – koncentruje się na akceptowaniu trudnych emocji i myśli zamiast ich tłumieniu oraz na angażowaniu się w działania zgodne z własnymi wartościami i potrzebami;
   • terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) – łączy techniki terapii poznawczo-behawioralnej z elementami uważności, akceptacji i regulacji emocji. Kładzie duży nacisk na balans pomiędzy akceptacją siebie i zmianą negatywnych wzorców myślenia;
   • radykalnie otwarta dialektyczna terapia behawioralna (RO DBT) – rozszerza tradycyjną DBT, skupiając się na rozwijaniu zdolności do większej elastyczności emocjonalnej i społecznej. Pomaga w przezwyciężaniu sztywnych wzorców myślenia i działania, promowaniu otwartości na nowe doświadczenia i zwiększaniu zdolności do adaptacji trudnych sytuacji;
   • terapia oparta na uważności – koncentruje się na rozwijaniu zdolności do pełnej obecności w teraźniejszym momencie, akceptacji swoich: myśli, emocji i doznań bez ich oceniania;
   • terapia oparta na współczuciu (CFT) – koncentruje się na rozwijaniu zdolności do okazywania współczucia wobec siebie i innych, szczególnie w obliczu trudnych emocji i doświadczeń. Jej celem jest zmniejszenie wewnętrznego krytycyzmu i wstydu oraz zwiększenie poczucia bezpieczeństwa i akceptacji;
   • terapia poznawcza oparta na uważności (MBCT) – łączy techniki terapii poznawczej z praktyką uważności, pomagając Pacjentom rozpoznać i przerwać negatywne cykle myślenia. Celem jest zwiększenie świadomości obecnych myśli i emocji, co pozwala na ich akceptację i zmniejsza ich wpływ na zachowanie i samopoczucie;
   • terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (SFT) – skupia się na poszukiwaniu rozwiązań, a nie na analizie problemów. Celem jest szybka zmiana oparta o pozytywne doświadczenia Pacjenta;
   • racjonalna terapia zachowania (RTZ) – koncentruje się na identyfikowaniu i zmianie irracjonalnych przekonań, które prowadzą do negatywnych emocji i zachowań. Celem jest zastąpienie tych przekonań bardziej racjonalnymi, co poprawia funkcjonowanie emocjonalne i społeczne.
4. Czwarta fala – np. pozytywna terapia poznawczo-behawioralna (niektóre podręczniki uznają trzy fale CBT, inni wyróżniają jeszcze czwartą).

Jakie są nurty w psychoterapii? – NURT HUMANISTYCZNY

1. Terapia humanistyczno-egzystencjalna
   • terapia sensu życia (logoterapia) – oparta jest na założeniu, że najważniejszym celem życia jest odnalezienie sensu życiu nawet w obliczu cierpienia i trudności.
2. Terapia humanistyczno-doświadczeniowa:
   • terapia Gestalt – koncentruje się na teraźniejszych doświadczeniach Pacjenta, pomagając mu zwiększyć świadomość swoich myśli, emocji i działań „tu i teraz”;
   • terapia skoncentrowana na osobie / zorientowana na Klienta (terapia rogerowska) – opiera się na przekonaniu, że każdy człowiek ma zdolność do samorealizacji i rozwoju pod warunkiem stworzenia odpowiednich warunków. Kluczowymi elementami terapii jest: bezwarunkowa akceptacja, empatia i autentyczność terapeuty, które wspierają klienta w odkrywaniu i rozwiązywaniu własnych problemów;
   • terapia skoncentrowana na emocjach (EFT) – koncentruje się na roli emocji w tworzeniu i rozwiązywaniu problemów psychicznych. Skupia się na: zrozumieniu, wyrażaniu i regulowaniu emocji;
   • focusing – opiera się na założeniu, że ciało przechowuje nieuświadomione emocje i doświadczenia, które mogą być przetwarzane poprzez skupienie uwagi na odczuciach cielesnych. Celem jest pomoc klientowi w rozpoznawaniu tych odczuć, nazywaniu ich i przekształcaniu w bardziej zrozumiałe i adaptacyjne myśli, co prowadzi do lepszej integracji emocjonalnej i psychicznej;
   • terapia monodramatyczna (monodrama) – opiera się na wykorzystaniu technik teatralnych, w szczególności monodramu i psychodramy, aby umożliwić Pacjentowi wyrażenie swoich emocji i doświadczeń. Pacjent wciela się w różne role, odgrywając sceny z własnego życia, co pozwala na lepsze zrozumienie siebie, przepracowanie traumy i zmianę schematów myślenia.

Jakie są nurty w psychoterapii? – INNE NURTY

• Psychoterapia integracyjna/integratywna – łączy elementy różnych nurtów terapeutycznych (podejście eklektyczne) w zależności od potrzeb Pacjenta. Jest dobrym wyborem dla osób o rozmaitych celach terapeutycznych.
• EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) – rodzaj terapii dedykowany osobom po przebytej traumie. Pomaga przetwarzać traumatyczne wspomnienia poprzez kontrolowane ruchy oczu lub inne bodźce, co redukuje ich emocjonalną intensywność i umożliwia integrację z pozytywnym myśleniem.
• Terapia systemowa – skupia się na interakcjach między członkami rodziny lub innych systemów (np. grupy). Problemy psychiczne jednostki są traktowane jako wynik dysfunkcyjnych wzorców w obrębie całego systemu (i powiązań pomiędzy jednostkami).
• Terapia narracyjna – ludzie integrują swoją tożsamość i radzą sobie z trudnościami opowiadając historie o sobie. Terapia narracyjna pomaga Pacjentom zmienić „narrację” o sobie, tworząc nowe, bardziej pozytywne historie.
• Dialog motywujący (DM) – skupia się na wspieraniu Pacjenta w odkrywaniu i wzmacnianiu wewnętrznej motywacji do zmiany. Terapeuta stosuje techniki aktywnego słuchania, empatii i zadawania pytań, które pomagają Pacjentowi uświadomić sobie swoje wartości, cele i ambiwalentne uczucia względem zmiany.

Starałam się w tym artykule zebrać i opisać różne nurty w psychoterapii, ale ze względu na mnogość nurtów uwzględnienie wszystkich wydaje się być wręcz niemożliwe. Szczególnie w dobie tak intensywnego rozwoju psychoterapii powstają coraz to nowsze nurty psychoterapeutyczne. Na pewno zalecam ostrożność, gdyż równie żwawo rozwija się pseudonauka i pseudonaukowe nurty, które nie mają nic wspólnego z praktyką psychologiczną, psychoterapeutyczną, czy medyczną.

Jaki jest najlepszy nurt psychoterapii? Jaki nurt psychoterapii wybrać?

Nieraz Pacjenci pytają „jaki jest najlepszy nurt psychoterapii?” albo „jakie są najlepsze nurty w psychoterapii?„– odpowiadam krótko i zwięźle – nie ma takiego 😉 To zależy od preferencji danej osoby. Dla jednej osoby, któryś z nurtów może być strzałem w dziesiątkę, a dla kogoś innego zupełną porażką.

Warto też wziąć pod uwagę to, że nie każdy ma zasoby do pracy w danym nurcie. Przykładowo osoba o organizacji osobowości psychotycznej nie będzie w stanie pracować psychoanalitycznie poprzez wgląd – takiej osobie proponuje się terapie wspierające. Tak samo osoba, która ma mniejsze zasoby do autorefleksji i wnikliwości może odnieść mniejsze efekty z terapii wglądowej (w nurcie psychoanalitycznym lub psychodynamicznym), za to może bardzo skorzystać z terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), albo ich odnóg: DBT, ACT.

No dobra, ale to jaki nurt psychoterapii wybrać?

Nurt psychoterapii powinno wybierać się pod cel terapii. Brzmią one inaczej dla każdego z nurtów. Jeśli Twoim celem jest lepiej zrozumieć siebie poprzez analizę wpływu wczesnodziecięcych schematów na Twoje życie i relacje lub jeśli zmagasz się z zaburzeniami osobowości, warto rozważyć terapię: psychodynamiczną, psychoanalityczną lub terapię schematów. Jeśli Twoim celem jest zmienić swoje zachowanie np. pozbyć się lęku przez który boisz się zapisać na wymarzone zajęcia wokalne – najlepiej wybrać nurt poznawczo-behawioralny (CBT). Natomiast jeśli Twoim celem jest lepiej zrozumieć swoje ciało i rozpoznawać własne potrzeby warto rozważyć terapię dialektyczno-behawioralną (DBT) lub humanistyczną. Do pracy z trudnościami natury psychosomatycznej dobrym wyborem może być praca w nurcie Gestalt. A jeśli nie jesteś pewny/a na który nurt postawić – warto wybrać terapię integracyjną. I tak dalej, i tak dalej ….

Jeśli chciałabym wypisać wszystkie możliwe cele terapeutyczne i dobrać pod nie nurt to musiałabym wydać wielostronicową księgę 😉

Pamiętaj, że niezależnie do tego jaki nurt psychoterapii wybierzesz najważniejsza jest relacja z Terapeutą: oparta na zaufaniu, bliskości i otwartości.

Chcesz rozpocząć psychoterapię? Zapraszamy do naszej kliniki Gleamy Mind. Skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego –LINK lub mailowo na kontakt@gleamymind.com.

Weronika Pikula – autorka tego artykułu, psycholożka, psychoterapeutka w trakcie szkolenia, członkini Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Na codzień specjalizuje się w pracy z osobami dorosłymi doświadczającymi lęku. W ramach swojej działalności prowadzi m.in konsultacje diagnostyczne, interwencje kryzysową, psychoterapie integracyjną.