Cięgle być aktywnym, towarzyskim, rozmownym i energicznym. Brzmi super? Na pierwszy rzut oka może i tak, ale nie dla osób będących w epizodzie hipomaniakalnym. Bo dziś będzie właśnie o tym. O podwyższonym nastroju, czyli opowiem Ci na czym polega hipomania i dlaczego jest zaburzeniem natury psychicznej.
Czym jest hipomania?
Hipomania jest zaburzeniem nastroju (afektywnym). Oprócz hipomanii wyróżnia się cięższe zaburzenie – manię, której objawy są podobne do hipomanii, ale są zdecydowanie bardziej nasilone. Zarówno hipomania, jak i mania, są zaburzeniami epizodycznymi. Epizody mogą występować w przebiegu zaburzeń afektywno-dwubiegunowych (ChAD).
Chodź hipomanii towarzyszy podwyższony nastrój to mówi się, że jest ona zaprzeczoną depresją. Mimo, iż na zewnątrz widzimy energiczną, rozmowną i towarzyską osobę to skrycie zmaga się ona z bardzo trudnymi i przykrymi emocjami. Czemu tak się dzieje dowiesz się w dalszej części tego artykułu.
Jakie są objawy hipomanii?
Poniżej znajdziesz kryteria diagnostyczne dla hipomanii wg. ICD-10, Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (LINK).
HIPOMANIA OBJAWY
- Obecność podwyższonego lub drażliwego nastroju w stopniu zdecydowanie nieprawidłowym dla danej osoby, utrzymujący się przez co najmniej cztery kolejne dni.
- Obecność minimum trzech z poniższych objawów, które prowadzą do zaburzenia codziennego funkcjonowania:
- wzmożona aktywność lub niepokój fizyczny;
- wzmożona rozmowność;
- trudność w koncentracji;
- zmniejszona potrzeba snu;
- zwiększona energia seksualna;
- zachowania lekkomyślne lub mało odpowiedzialne;
- wzmożona łatwość kontaktów z innymi, brak dystansu.
Ile dni trwa hipomania? Epizod musi trwać minimum cztery dni.
Skąd bierze się hipomania? Co wywołuje hipomanię? Jak zaczyna się hipomania?
Jakby nie patrzeć na takie objawy jak: trudność w koncentracji, mniejsza potrzeba snu i zachowania lekkomyślne, to można by się było zastanawiać gdzie tu zaburzenie. Dlatego spójrzmy na poniższy przykład, aby lepiej zrozumieć sytuację osoby w epizodzie hipomaniakalnym.
Matylda – 29 letnia koordynatorka projektów w dużej firmie farmaceutycznej tydzień temu rozstała się z partnerem. Przyłapała go na zdradzie z inną kobietą. Od tamtej pory zauważyła, że tryska energią, praktycznie nie sypia, bierze nadgodziny w pracy (pracuje po 10-12h), po czym idzie na siłowy trening. Mimo, że pracuje więcej to trudno jest jej się skupić na wykonywaniu pracy. Jej efektywność zawodowa znacznie spadła, a dodatkowo zaczęła się spóźniać. Dwa dni temu podczas spotkania z ważnym klientem bez przemyślenia zapropnowała mu ofertę, która ostatecznie przyniesie firmie starty. Szef bardzo zdenerwował się na Matyldę za jej lekkomyślne i nieodpowiedzialne zachowanie. Mimo, że w pracy wszyscy ją lubią i opisują jako wesołą, pogodną i towarzyszką osobę to część zespołu zaczęło irytować nadpobudliwe i mało odpowiedzialne zachowanie Matyldy. Matyldę zaczęło męczyć poczucie winy związane z pogorszeniem wyników w pracy oraz obniżenie jakości relacji pracowniczych. W tle cały czas próbuje uporać się ze złamanym serce, bólem i rozgoryczeniem po zdradzie, o której do tej pory nikomu nie powiedziała.
Nikt nie wie, że kiedy Matylda miała 9 lat ojciec zdradził jej matkę – Jolantę. Jej matka płakała po kątach, ale jak tylko Matylda do niej przychodziła robiła się pogodna i szczęśliwa, jak gdyby nic się nie stało. Mama Matyldy mimo ogromnego bólu zgodziła się dalej być z mężem. Zdradzał ją wielokrotnie, nieraz bił. Kiedy raz uderzył Jolantę na oczach Matyldy ta rozpłakała się i wybiegła z domu. Na ulicy zaczepiła ją sąsiadka. Jolanta wesoła podbiegła do nich i skłamała, że córka płacze, bo zepsuła się jej ulubiona zabawka. Mama Matyldy była na nią okropnie zła za to, że wybiegła z płaczem do ludzi. Była to jedyna sytuacja, w której Jolanta uderzyła małą Matyldę za jej złe zachowanie.
Poniższy opis dokładnie pokazuje jak działa mechanizm modelowania zachowania u dziecka (włączanie „trybu” wesołego i radosnego usposobienia w sytuacji przeżywania przykrych emocji, co było typowe dla mamy Matyldy, a następnie „przejęte” przez samą Matyldę) i warunkowania operacyjnego/instrumentalnego (karanie Matyldy za przeżywanie i pokazywanie przykrych emocji, co w umyśle dziecka tworzy przekonanie, że nie wolno wyrażać przykrych uczuć, bo inaczej zostanie się ukaranym).
Matylda pod wpływem wczesnodziecięcych doświadczeń nauczyła się, że przykre emocje należy tłumić. Dlatego w momencie kiedy jest jej wyjątkowo ciężko, gdyż partner zdradził ją tak samo jak ojciec zdradzał matkę, włączyła najlepiej znany sobie mechanizm radzenia nazywany zaprzeczeniem, który łączy się z tłumieniem emocji i rozładowywaniem tych emocji oraz napięć przy pomocy podwyższonego nastroju.
Hipomania a ADHD
Czy ADHD może przypominać hipomanię? Otóż tak, bo hipomania jest często mylona z ADHD. Popatrz na listę objawów hipomanii, jak myślisz które z nich są charakterystyczne również dla ADHD?
Odpowiedź znajdziesz w dalszej części tego artykułu!
Zatem czy hipomania jest objawem ADHD? Absolutnie NIE! Hipomania i ADHD, chodź wydają się być do siebie podobne, są zupełnie innymi trudnościami natury psychicznej. Porównajmy je sobie, w czym pomoże nam poniższa tabela 🙂
| HIPOMANIA | ADHD |
| Jest zaburzeniem nastroju (afektywnym). | Jest zaburzeniem hiperkinetycznym, chodź niektórzy twierdzą, że ADHD jest neuroatypowością i nie należy patrzeć na nie w kategoriach zaburzenia. |
| Epizod nie musi występować w dzieciństwie. | Pojawia się już w dzieciństwie do ukończenia 7 roku życia (aby zdiagnozować ADHD w dorosłości objawy musza pojawić się w dzieciństwie, nawet jeśli wtedy nie doszło do rozpoznania). U osób dorosłych liczba objawów ulega zmniejszeniu (w porównaniu do okresu dziecięcego). |
| Objawem jest trudność w koncentracji. | Objawem jest brak uwagi (trudność w skupieniu uwagi na szczegółach; popełnianie błędów; postępowanie sprzecznie z instrukcją/oczekiwaniami; niedokańczanie zadań; przechodzenie od jednej aktywności do kolejnej; trudności organizacyjne; unikanie i opór wobec zadań wymagających wysiłku intelektualnego; gubienie przedmiotów; łatwe rozpraszanie się zewnętrznymi bodźcami; zapominanie o wielu rzeczach; trudność ze słuchaniem długich wypowiedzi; pogrążanie się w fantazjach w czasie monotonnych czynności). |
| Objawem jest wzmożona aktywność lub niepokój fizyczny oraz wzmożona rozmowność. | Objawem jest nadmierna aktywność (o osób dorosłych przejawia się niemożnością rozluźnienia i gadatliwością). |
| Objawem są zachowania lekkomyślne lub mało odpowiedzialne. | Objawem jest impulsywność (lekkomyślność i skłonność do wypadków; niecierpliwość; bezmyślne łamanie zasad; brak ostrożności; w dorosłości również: poszukiwanie wrażeń np. przez uprawianie sportów ekstremalnych, skłonność do nadużywania substancji psychoaktywnych). |
| Objawy są epizodyczne tzn. występują tylko w trakcie epizodu hipomaniakalnego, w pozostałym okresie nastrój jest ustabilizowany. | Objawy są całościowe i pojawiają się w różnych sytuacjach. |
| Objawy powodują cierpienie lub upośledzenie w funkcjonowaniu. | Objawy powodują cierpienie lub upośledzenie w funkcjonowaniu. |
| Objawy muszą utrzymywać się przez przynajmniej 4 dni, aby zdiagnozować epizod. | Objawy muszą utrzymywać się przez co najmniej 6 miesięcy, aby postawić rozpoznanie. |
Hipomania test
Aby zdiagnozować, czy cierpisz na hipomanię konieczna jest konsultacja psychologiczna, psychoterapeutyczna lub psychiatryczna. Poniżej znajdziesz test, który pomoże Ci określić czy Twoje objawy mogą świadczyć o występowaniu podwyższonego nastroju.
UWAGA ! Ogólnodostępne testy psychologiczne nie są testami diagnostycznymi i nie wskazują kategorycznie, czy cierpisz na dane zaburzenie, czy nie. Wynik jedynie zwróci uwagę na to, czy Twoja obawy mogą świadczyć o danym zaburzeniu. Dopiero specjalista z zakresu zdrowia psychicznego, po profesjonalnej konsultacji, składającej się z wywiadu diagnostycznego oraz obserwacji, może postawić diagnozę.
Zmagasz się z podwyższonym nastrojem? W Gleamy Mind prowadzimy konsultacje psychologiczne i psychoterapeutyczne. Skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego – LINK lub mailowo na kontakt@gleamymind.com.
Weronika Pikula – autorka tego artykułu, psycholożka, psychoterapeutka w trakcie szkolenia, członkini Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Na codzień specjalizuje się w pracy z osobami dorosłymi doświadczającymi podwyższonego nastroju. W ramach swojej działalności prowadzi m.in konsultacje diagnostyczne, interwencje kryzysową, psychoterapię integracyjną.
