Ludziom często towarzyszy lęk. Kiedy jest nadmiarowy może wiązać się z nerwicą. Bowiem nerwica jest określeniem różnorakich zaburzeń lękowych. A jakich? Tergo dowiesz się z tego artykułu.
Nerwica definicja
Pod ogólnym pojęciem jakim jest nerwica kryje się wiele różnych zaburzeń o podłożu lękowym. Zanim przejdziemy do wyszczególnienia objawów zwróćmy uwagę na to jakie są to zaburzenia. Jest to ważne, ponieważ każde zaburzenie charakteryzuje się trochę innymi objawami.
No więc co zaliczamy do nerwic? Zgodnie z klasyfikacją ICD-10 (Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych) – LINK; do zaburzeń lękowych zaliczamy te wymienione poniżej!
- Zaburzenia lękowe w postaci fobii:
- agorafobia;
- fobia społeczna (dawniej nerwica społeczna);
- specyficzne (izolowane) postacie fobii.
- Inne zaburzenia lękowe:
- zaburzenia lękowe z napadami lęku (lęk paniczny, powszechnie: ataki paniki);
- zaburzenia lękowe uogólnione (GAD, dawniej: nerwica lękowa);
- zaburzenia depresyjne i lękowe mieszane (dawniej: depresja lękowa).
Oprócz tych powyżej wyróżniamy inne zaburzenia, które kiedyś* w swojej nazwie nosiły termin nerwica:
- dystymia (dawniej nerwica depresyjna) – zaliczana do kategorii zaburzeń nastroju;
- PTSD (dawniej nerwica urazowa) – zaliczana do kategorii zaburzeń związanych ze stresem;
- zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (dawniej nerwica natręctw lub nerwica anankastyczna);
- zaburzenia hipochondryczne (dawniej nerwica hipochondryczna) – zaliczana do kategorii zaburzeń pod postacią somatyczną.
* Pamiętaj, że termin nerwica wychodzi z użycia. Aktualnie w nomenklaturze medyczno-psychologicznej nie stosuje się tego terminu, głównie przez jego pejoratywny wydźwięk.
Jakie są objawy nerwicy?
Napisałam obszerny artykuł o zaburzeniach lękowych, gdzie wymieniłam kryteria diagnostyczne wraz objawami dla każdego z głównych zaburzeń. Odsyłam do zapoznania się z jego treścią – LINK.
Tutaj postaram się zbiorczo omówić objawy nerwicy. Aby było nam łatwiej podzielę je na objawy, które dot. sfery: poznawczej (myśli), afektywnej (emocjonalnej), fizycznej (doznania cielesne) i behawioralnej (zachowań). Podział ten jest „moim” podziałem stworzonym na poczet tego artykuł. Nie jest to żadna oficjalna lista objawów/kryteriów diagnostycznych.
OBJAWY POZNAWCZE NERWICY
- Zamartwianie się codziennymi wydarzeniami/trudnościami;
- Martwienie się o ponownie pojawienie się objawów somatycznych.
OBJAWY AFEKTYWNE NERWICY
- Silna i nadmierna obawa przed bodźcami/sytuacjami wywołującymi lęk np. tłumem, pająkami, samolotami;
- Odczuwanie obaw związanych z codziennymi wydarzeniami/trudnościami.
OBJAWY FIZYCZNE NERWICY / OBJAWY SOMATYCZNE NERWICY (znając te objawy możesz z łatwością odpowiedzieć na często stawianie przez Pacjentów pytania: „co nerwica robi z organizmem?” albo „co boli przy nerwicy?”
- Wzbudzenie autonomiczne np. uczucie ciężaru serca, pocenie się, drżenie;
- Dolegliwości pochodzące z okolic klatki piersiowej i brzucha np. trudności w oddychaniu, nudności;
- Dolegliwości obejmujące stan psychiczny np. wrażenie omdlewania, bóle głowy, obawa utraty kontroli;
- Inne np. uderzenia gorąca lub zimna, drętwienie, swędzenie;
- Napięcia: np. pobolewanie mięśni, niemożność odpoczynku.
OBJAWY BEHAWIORALNE NERWICY
- Nadmierne i nieadekwatne unikanie bodźców/sytuacji wywołujących lęk np. tłocznych miejsc, pająków, bycia w centrum uwagi.
Pacjenci przychodząc do gabinetu, niejednokrotnie z ogromym lękim, pytają o to jakie są najgorsze objawy nerwicy. Nie da się jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie, bo dla każdego inny objaw może być tym najgorszym. Spójrz na listę powyżej? Który objaw jest dla Ciebie tym najgorszym?
JAK LECZYĆ NERWICĘ: czyli o tym: jak wyjść z nerwicy? jak poradzić sobie z nerwicą?
Wyróżniamy trzy sposoby pracy z nerwicą:
- psychoterapia
- farmakoterapia
- metoda mieszana tzn. łącząca psychoterapię + farmakoterapię
Co do zasady przy zaburzeniach lękowych najbardziej zalecana jest psychoterapia.
Ale dlaczego?
Tego dowiesz się z artykułu o zaburzeniach lękowych – LINK w części „Zaburzenia lękowe jak leczyć?”.
Nerwica leczenie domowe
Są pewne techniki pracy, które można wykonywać samemu w domu. W szczególności ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne, które mogą być pomocne w okiełznaniu lęku i ustabilizowaniu pobudzonego układu nerwowego. Nasz organizm lubi być w równowadze (tak samo jak naturalnym jest to, że ciało dąży do utrzymania stałej temperatury – 36.6 stopnia, tak samo dąży do uzyskania równowagi emocjonalnej). Będąc w silnym lęku organizm będzie dążył do jego zminimalizowania, a Ty możesz mu w tym pomóc. Tutaj przydatne będą techniki oddechowo-relaksacyjne np.:
- progresywna relaksacja mięśniowa (trening autogenny Schultza) – instrukcję znajdziesz tutaj – LINK;
- relaksacja oddechowa – instrukcję znajdziesz w tym artykule – LINK;
- technika 5-4-3-2-1 – instrukcję znajdziesz tutaj – LINK;
- wizualizacja bezpiecznego miejsca – instrukcję znajdziesz w tym artykule – LINK.
Pamiętaj jednak, że jest to pomoc objawowa tzn. sposób na łagodzenie objawów lęku i przywracanie równowagi emocjonalnej. Twój lęk nie bierze się znikąd. Ma swoje żródło w przeszłych doświadczeniach, szczególnie tych dziecięcych. Dlatego jeśli chcesz lepiej zrozumieć swój lęk i zmierzyć się z nim od podszewki warto rozważyć psychoterapię np. w naszej klinice Gleamy Mind.
Zaproponowane powyżej ćwiczenia są pomocne w stabilizacji pobudzenia emocjonalnego, ale jeśli pobudzenie to jest bardzo nasilone i nieadekwatne nie zdziałają cudów. Musimy być ze sobą szczerzy – nie są to magiczne metody, a zdiagnozowane zaburzenia lękowe (nerwice) same z siebie nie znikną. Przy lekkim lub umiarkowanym nasileniu lęku np. przed egzaminem, czy stresującą sytuacją mogą pomóc efektywnie obniżyć pobudzenie emocjonalne.
Powyższe metody raczej nie pomogą przy silnej nerwicy. Jeśli zadasz mi pytanie „jak wyjść z silnej nerwicy?” odpowiem – pilnie skonsultuj się ze specjalistą. Przy silnej nerwicy oprócz konsultacji psychoterapeutycznej konieczna może okazać się również wizyta psychiatryczna. Przy bardzo silnym lęku lekarz może zalecić stosowanie medykamentów, chociażby doraźnie, aby ustabilizować nastrój. Bez okiełznania skrajnie nasilonego lęku lekami, sama psychoterapia za dużo nie zdziała. Dlatego, tak jak podkreśliłam na początku, w zależności od Twojej sytuacji trzeba rozważyć wszystkie metody leczenia i dobrać te, które będą najbardziej efektywne.
Czego nie robić przy nerwicy?
Jeśli uważnie czytałeś/aś ten artykuł wiesz już, że behawioralnym objawem nerwicy jest unikanie. I to jest właśnie kluczowe zachowanie (a właściwie brak zachowania), które nasila lęk. Chcesz pozbyć się nerwicy? Nie unikaj tego czego się boisz! Czyli co? Jeśli boję się latać mam tak po prostu wsiąść do samolotu? No tak, ale …. nie jest to takie proste. Jeśli by było to niepotrzebna byłaby terapia, a samo życie byłoby o wiele prostsze. Niestety to co napisałam powyżej brzmi jak tania rada, która z praktyką nie ma nic wspólnego. Ale chciałam w ten sposób zwrócić uwagę na jedną ważną rzecz – unikanie wzmaga lęk. Dlatego, aby poradzić sobie z tym sposobem radzenia (unikanie jest metodą radzenia sobie, chodź niekoniecznie konstruktywną) warto rozważyć psychoterapię i konfrontować się ze swoim lękiem w bezpiecznych warunkach. Z tego może też płynąć kolejna lekcja – przy nerwicy nie wolno bagatelizować swoich trudności i unikać leczenia!
Oczywiście to nie koniec listy z serii „czego nie robić przy nerwicy”. Lęk jest emocją, a nawet stanem, który naturalnie towarzyszy człowiekowi. Ale staje się problemem kiedy jest nadmierny. Spróbuj zasnąć kiedy zamartwiasz się jutrzejszą rozmową z szefem. Raczej nie będzie to łatwe. Albo spróbuj zjeść obfity obiad jeśli właśnie martwisz się egzaminem, do którego musisz podejść za 2 godziny. Brak: snu, aktywności fizycznej, spożywania wartościowych posiłków i zwracania uwagi na własne potrzeby to kolejne zaniechania, które nie powinny mieć miejsca, a niestety – często mają. Taki sam efekt może przynosić przemęczanie się i zapracowywanie się.
Kolejna rzeczą, której warto unikać przy nerwicy (ale nie tylko) jest wpadanie w ciągi zmartwień. Niezależnie od tego czym się martwisz, jeśli zaczniesz to analizować i tworzyć w umyśle coraz to kolejne czarne scenariusze, będziesz wzmacniać swój lęk, zamiast go osłabiać. Oduczenie się wpadania w takie ciągi wymaga uważności i praktyki. I wcale nie jest to łatwe.
Chodź zabrzmi to absurdalnie to poszerzanie specyficznej wiedzy przy nerwicy też może nie przynieść dobrych rezultatów. I nie zrozum mnie źle! Nie chodzi tu o naukę i edukacje, a przyswajanie pewnej specyficzną wiedzy, która wzmaga lęk. Jeśli martwisz się napiętą sytuacją geopolityczną i będziesz wyszukiwać artykułów na temat nieuchronności wojny to będziesz zwiększać swój lęk. Jeśli zauważasz zmiany w swoim ciele i zaczniesz czytać o potencjalnych chorobach, zamiast pójść do lekarza, również będziesz zwiększać swój lęk.
Inną rzeczą, której nie należy robić przy nerwicy (jak i wielu innych trudnościach natury psychicznej) to izolowanie się od innych. Niejedno badanie naukowe potwierdza, że sieć wsparcia jest kluczowa w procesie zdrowienia. Unikanie kontaktów i okazji do podzielania się swoim przeżyciami, a tym samym unikanie konfrontacji z lękiem, może powodować jego nasilenie.
I już ostatnia, elementarna kwestia – lęku nie wolno „zwalczać” alkoholem, czy innymi substancjami psychoaktywnymi. Są to niekonstruktywne i niebezpieczne dla zdrowia reakcje ucieczkowe.
Nerwica objawy test
Aby zdiagnozować czy zmagasz się z nerwicą konieczna jest konsultacja: psychologiczna, psychoterapeutyczna lub psychiatryczna. Niemniej pierwszym krokiem może być wykonanie testu psychologicznego np. tego poniżej.
Chodź żaden test nie zastąpi profesjonalnej konsultacji to na rynku istnieją testy, których wynik wskaże, czy Twoje objawy mogą świadczyć o potencjalnym występowaniu jakieś trudności natury psychicznej.
UWAGA! Ogólnodostępne testy psychologiczne nie są testami diagnostycznymi i nie wskazują kategorycznie, czy cierpisz na dane zaburzenie, czy nie. Wynik jedynie zwróci uwagę na to, czy Twoja obawy mogą świadczyć o ich nasileniu. Dopiero specjalista z zakresu zdrowia psychicznego, po profesjonalnej konsultacji, składającej się z wywiadu diagnostycznego oraz obserwacji, może postawić diagnozę.
Nie ma jednego narzędzia do badania nerwic ogółem, za to istnieją testy przesiewowe dla konkretnego zaburzenia np. nerwicy społecznej, nerwicy lękowej. Poniżej znajdziesz test, który wprawdzie nie bada objawów konkretnej nerwicy, ale bada nasilenie lęku jako składową (cechę) osobowościową. Lęk jako cecha osobowościowa może przyczyniać się do powstawania nerwic.
Pamiętaj, że jeśli niepokoją Cię Twoje objawy lękowe warto rozważyć konsultację ze specjalistą np. w naszej klinice Gleamy Mind, gdzie pracujemy z osobami doświadczającymi wysokiego poziomu lęku.
Chcesz umówić się na konsultację? Psychologowie i psychoterapeuci w Gleamy Mind specjalizują się w obszarze nerwic. Jeśli potrzebujesz profesjonalnej konsultacji psychologicznej lub psychoterapeutycznej skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego –LINK lub mailowo na kontakt@gleamymind.com.
Weronika Pikula – autorka tego artykułu, psycholożka, psychoterapeutka w trakcie szkolenia, członkini Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Na codzień specjalizuje się w pracy z osobami dorosłymi doświadczającymi lęku. W ramach swojej działalności prowadzi m.in konsultacje diagnostyczne, interwencje kryzysową, psychoterapie integracyjną.
