Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (OCD)

Na czym polegają zaburzenia obsesyjno kompulsywne? Tego dowiesz się z tego artykułu. OCD (z ang. obsessive compulsive disorder) to zaburzenia wyszczególnione w ICD-10 w kategorii zaburzeń nerwicowych, związanych ze stresem i pod postacią somatyczną.

Co to są zaburzenia obsesyjno-kompulsywne?

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne charakteryzują się występowaniem obsesji (ruminacji, natrętnych myśli), kompulsji (natrętnych zachowań) lub obu tych jednocześnie.

Jeśli zapytasz mnie „czy OCD to choroba psychiczna?” lub „czy zaburzenia obsesyjno-kompulsywne to choroba psychiczna?” to odpowiem, że zgodnie z klasyfikacją ICD-10 (Międzynarodową Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych WHO) OCD jest sklasyfikowane w grupie zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania. Zatem tak, podłoże zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych jest natury psychicznej.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne przyczyny

Przyjrzyjmy się dokładniej przyczynom OCD. Możemy ja podzielić na: a) przyczyny biologiczne oraz b) przyczyny psychologiczne.

PRZYCZYNY BIOLOGICZNE OCD

Do przyczyn biologicznych zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych zaliczamy:

• czynniki genetyczne – chodź tutaj nie ma zgodności naukowej, niektóre badania wykazują, że mogą istnieć geny, które zwiększają podatność jednostki na OCD;
• zmiany neurologiczne w mózgu i jego okolicach, szczególnie w takich obszarach jak: płaty czołowe, przednia część zakrętu obręczy, jądra podkorowe i układ limbiczny;
• zaburzenia w funkcjonowaniu układu serotoninergicznego (serotonina jest neuroprzekaźnikiem, który ma znaczenie w regulacji nastroju i zachowań);
• proces zapalny w OUN (ośrodkowym układzie nerwowym).

PRZYCZYNY PSYCHOLOGICZNE ZABURZEŃ OBSESYJNO-KOMPULSYWNYCH

OCD zazwyczaj pojawia się u osób, których dominującym stylem osobowości (nie zaburzeniem!) jest osobowość obsesyjno-kompulsywna. Styl osobowości kształtuje już od najmłodszych lat życia. Zazwyczaj u osób o tym stylu osobowości przeważał model wychowania:

• AUTORYTARNY – kiedy opiekunowie dziecka są bardzo wymagający i karzący. Oczekują, że dziecko będzie zachowywać się jak osoba dorosła: np. że nie będzie rozładowywać emocji np. poprzez krzyk, płacz, zabawę. Tacy rodzice mają zazwyczaj bardzo wysokie wymagania wobec dziecka, często nadwyrężające jego zasoby. Rodzice są bardzo surowi i konsekwentni w nagradzaniu dziecko za dobre (zgodne z ich standardami zachowania) i karaniu za zachowanie niegrzeczne (niezgodne z oczekiwaniami opiekunów). Dziecko jest kontrolowane przez rodziców i uczy się, że kontrola jest potrzebna, aby nie popełniać błędów i wykonywać czynności na najwyższym poziomie.
• PERMISYWNY – kiedy rodzina pozbawiona jest jakichkolwiek standardów i wartości, a dziecko może robić wszystko. W takiej sytuacji dziecko nie mając żadnych norm i wartości „z góry” (od opiekunów), zaczyna samo tworzyć sobie takie standardy. Dziecko tworząc własne normy, bez żadnego zdrowego modelu/wzorca, zazwyczaj tworzy je bardzo surowe. W ten sposób dziecko chce odróżnić się od „nieogarniętego” i niekompetentnego rodzica. Wniosek z tego jest taki, że dziecko potrzebuje pewnych standardów, a jeśli ich nie ma – nieumiejętnie stworzy je sobie samo.

Oczywiście na OCD nie cierpią tylko i wyłącznie osoby o obsesyjno-kompulsywnym stylu osobowości. Obsesje lub kompulsje może wywołać specyficzna, atypowa dla jednostki sytuacja wywołująca konflikt wewnętrzny (tzw. konflikt intrapsychiczny), prowadzący do przeżywania trudnych emocji (szczególnie lęku, niepokoju, poczucia winy i wstydu). W dalszej części przeczytasz historię Jana, która pomoże Ci lepiej to zrozumieć.

Pamiętaj, że zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (OCD) należy odróżnić od obsesyjno-kompulsywnych (anankastycznych) zaburzeń osobowości. Te drugie są zdecydowanie trudniejsze do leczenia. Chodź psychologiczne podłoże zarówno OCD jak i anankastycznych zaburzeń osobowości jest podobne, to w przypadku tych drugich, osobowość Pacjenta charakteryzuje się sztywnością. W związku z tym psychoterapia takiej osoby będzie skupiała się na modyfikacji/zmianie osobowości – innymi słowy na jej uelastycznieniu. Przy samym OCD praca może skupiać się tylko na redukcji objawów, które pojawiły się w odpowiedzi na przeżywany konflikt sytuacyjny.

Uwaga ! Może zdarzyć się taka sytuacja, że osoba cierpiąca na obsesyjno-kompulsywne zaburzenia osobowości, będzie jednocześnie zmagała się z OCD.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne przykłady

Występuje całe spektrum myśli i zachowań, które mogą obejmować OCD. Pamiętaj, że nie każde zachowanie, które pozornie może być kompulsją w rzeczywistości nią jest np. mycie rąk po powrocie z dworu. Jest to naturalna czynność i świadczy o schludności i dbaniu o czystość. Problem pojawia się kiedy pewne zachowania lub myśli utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Poniżej znajduje się lista przykładowych zachowań obsesyjno-kompulsywnych.

• Zbieractwo i trudność z wyrzuceniem niepotrzebnych przedmiotów, co prowadzi do nagromadzenia niepotrzebnych przedmiotów i trudności w utrzymaniu porządku.
• Konieczność upewniania się/sprawdzania, zazwyczaj wielokrotnie, czy został zakręcony kran, wyłączony gaz, zamknięte drzwi (charakterystyczne jest np. szarpanie za klamkę, aby upewnić się, że drzwi napewno są zamknięte) i inne zachowania tego typu. Przy bardziej nasilonych kompulsjach wykonywanie tych czynności pochłania sporo czasu i może powodować np. opóźnienie wyjścia z domu i spóźnianie się do pracy/szkoły. Z tą kompulsją zazwyczaj są powiązane obsesyjne myśli. Przykładowo Pacjent nie jest w stanie odpocząć, czy pójść spać, ponieważ jego umysł jest pochłonięty zastanawianiem się czy, aby na pewno kran jest zakręcony, drzwi zamknięte itd.
• Częste mycie np. rąk spowodowane lękiem przed brudem i zarazkam. W skrajnych przypadkach osoba z OCD może nie być w stanie np. płacić gotówką z obawy przed dotknięciem brudnych pieniędzy,wypożyczyć książki z biblioteki, czy pożyczyć długopisu.
• Kompulsywne sprzątanie – u osób z OCD występuje niemożność zrelaksowania się, czy wykonywania innych czynności, jeśli przestrzeń w około ich nie będzie posprzątana na 100%. Każdy paproch, czy krzywo ułożony przedmiot może wywoływać przymus posprzątania/poprawienia. Dopiero po posprzątaniu/ułożeniu przedmiotów, osoba cierpiąca na zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, będzie w stanie odpocząć, czy wziąć się za wykonanie innych obowiązków.
• Obsesyjne myśli sprzeczne z przyjętymi standardami i normami np. u młodej, troskliwej matki pojawiają się obsesyjne myśli o zaatakowaniu dziecka, albo u osoby głęboko wierzającej pojawiają się „nieczyste” myśli sprzeczna z nauką Kościoła. Myśli te (których Pacjent nie może usunąć z umysłu) wywołują wiele lęku i niepokoju, a także inne nieprzyjemne emocje związane z obawą przed zrobieniem czegoś złego.

Zaburzenia kompulsywno-obsesyjne objawy

Jakie są objawy zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego? Poniżej opisuje wszystkie kryteria rozpoznania OCD zgodnie z klasyfikacją ICD-10 (Międzynarodową Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych WHO) – LINK.

1. Czas – obsesje, kompulsje lub oba te, utrzymują się przez większość dni w okresie minimum dwóch tygodni.
2. Cechy – aby zdiagnozować OCD muszą wystąpić wszystkie cechy konstytuujące obsesje lub kompulsje.
   • Pacjent musi odbierać myśli lub przymus wykonania czynności, jako wypływający z własnego umysły, a nie narzucony z zewnątrz.
   • Obsesje lub kompulsje są powtarzalne i sprawiają dyskomfort.
   • Przynajmniej jedna obsesja lub kompulsja jest irracjonalna/nieadekwatna.
   • Pacjent podejmuje próby przeciwstawiania się obsesji lub kompulsji, ale są one bezskuteczne.
   • Obsesje lub kompulsje nie są same w sobie przyjemne (przynoszą chwilową ulgę od np. napięcia/lęku, ale nie o tę ulgę tutaj chodzi – chodzi o to, że sam fakt wykonywania kompulsji jak np. wielokrotne mycie rąk nie jest przyjemny).
3. Konsekwencje – obsesje lub kompulsje prowadzą do cierpienia i utrudniają codzienne funkcjonowanie np. poprzez marnowanie czasu, spóźnianie się.

Jak objawia się obsesja?

Obsesja to inaczej natrętna myśl. Pojawia się w umyśle Pacjenta „od tak” i nie chce odejść, a wszystkie próby „pozbycia się” jej nie przynoszą żadnych pożądanych rezultatów. Mówiąc kolokwialnie myśl taka uczepi się człowieka i nie chce odejść.

W odróżnieniu od kompulsji (zachowań natrętnych) myśl pozostaje w umyśle osoby i nie jest widoczna na zewnątrz. Niestety tak samo jak kompulsje (zachowania), obsesyjne myśli przynoszą wiele cierpienia i wywołują różne nieprzyjemne emocje.

Zazwyczaj obsesja pojawia się w konsekwencji przeżywania jakiegoś wewnętrznego konfliktu, który prowadzi do skrajnych emocji. Popatrzmy na poniższy przykład:

Mężczyzna (na potrzeby tego przykładu nazwijmy go Jan), ma 45 lat, mieszka z małżonką i ma dwójkę dzieci. Jego matka zmarła już jakiś czas temu. Ojciec żyje, ale jego stan w ostatnim czasie się pogorszył. Jan podjął decyzję, że ojciec zamieszka wraz z jego rodziną, dzięki czemu będą mogli się nim opiekować. Jan pracuje fizycznie po 8-10h dziennie, jego żona od jakiego czasu cierpi na depresję (przez co nie pracuje), a starsza córka wchodząca w wiek dojrzewania zaczyna się buntować i sprawiać problemy wychowawcze. Jan jest przeciążony wychowaniem córek, opieką nad żoną, utrzymaniem rodziny. Teraz doszła jeszcze stała opieka nad ojcem. Jan kocha swojego ojca, miał z nim zawsze dobry kontakt, ma wiele pozytywnych wspomnień z ojcem. Niestety jest przeciążony obowiązkami i podświadomie wie, że śmierć ojca przyniosłaby mu pewną ulgę/odciążenie. Ale taka myśl – życzenie/chęć śmierci ojca, którego Jan bardzo kocha, jest nie do zniesienia. Jan zaczyna mieć nieczyste myśli i sny o tym, jak jego ojciec umiera. Myśli te wywołują lęk, niepokój, poczucie winy. Jan czuje się coraz gorzej, nie może wytrzymać z tymi myślami. Próbuje się im oprzeć, ale myśli wciąż powracają.

To jest przykład, dość silnej i wyjątkowo natarczywej obsesji. Specjalnie wybrałam ten przykład, aby móc lepiej zobrazować czym jest myśl natrętna.

Oczywiście nie wszystkie obsesje są tak drastyczne!

Jeśli chcielibyśmy podsumować co dzieje się psychice osoby z OCD to możemy to zapisać za pomocą poniższego schematu:

Myśl (np. mogłabym skrzywdzić dziecko/rodzica) ——-> Emocje (np. lęk, niepokój, poczucie winny)

Kompulsywne zachowania

Kompulsywne zachowania to pewne rytuały, co do których Pacjent czuje przymus wykonywania. Rytuały lub tzw. czynności sprawdzające, pozwalają osobie z OCD zredukować napięcie i niepokój. Czynności te są zatem potrzebne, aby zachować względny spokój i równowagę psychiczną (poprzez redukcję napięcia). Równowagę tę osoba z OCD może osiągnąć poprzez wykonanie kompulsji.

Innymi słowy kompulsja to pewien mechanizm/sposób radzenia sobie Pacjenta z trudnymi emocjami, które wywołują w Pacjencie np. określone sytuacje, czy myśli. Ponieważ zachowania kompulsywne przynoszą szybką ulgę i łatwo redukują niepokój są chętnie powtarzane przez Pacjenta. Często osoba z OCD nie zdaje sobie sprawy z tego, że odczuwa niepokój, lęk, stres lub inne przykre emocje (ponieważ nie została wyposażona w umiejętność rozpoznawania i nazywania swoich emocji).

Przyjrzyjmy się dalszej historii Jana:

Jan nie wie jak sobie pomóc. Doświadczany przez niego lęk i niepokój narastają. Jan boi się, że w jakiś sposób przyczyni się do śmierci ojca. Jan zauważa, że zaczął się „dziwnie” zachowywać. Przed wyjściem z domu lub pójściem spać wielokrotnie sprawdza, czy gaz został zakręcony, czy żelazko zostało odłączone i wykonuje inne tego typu czynności. Na poziomie nieświadomym Jan wie, że gdyby zostawił włączony gaz/żelazko mogłoby dojść do pożaru, a ponieważ ojciec cały czas pozostaje w domu, prawdopodobnie umarłby w takim wypadku. Taka myśl jest dla Jana nie do zniesienia. Nasilone emocje m.in poczucie winy, że w ogóle mógłby przyczynić się do śmierci ojca, są nie do wytrzymania. Dlatego na poziomie nieświadomym Jan chce zrobić wszystkie, aby poradzić sobie ze swoimi emocjami. Jeśli będzie uważanie sprawdzał i upewniał się, że żelazko lub gaz nie są włączone, jego emocje będą (przynajmniej na chwilę) słabnąć, a kompulsja przyniesie chwilową ulgę. W końcu Jan zrobi wszystko, aby jego nieczyste życzenie śmierci ojca nigdy się nie spełniło.

Tak jak napisała w części „jak objawia się obsesja” napiszę to jeszcze tutaj. Wybrałam dość ciężki przykładowy opis zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego, żeby móc zobrazować i) co dzieje się w psychice osoby z OCD ii) aby pokazać skalę problemu jaką niesie za sobą cierpienie na OCD.

Pamiętaj, że nie w każdym przypadku OCD niesie za sobą tak silny konflikt i tak trudną (a zarazem bogatą) problematykę wewnętrznego życia psychicznego.

Zachowania kompulsywnych możemy opisać za pomocą schematu:

Emocja/uczucie (np. lęk, niepokój, stres) ——> Zachowanie (zmierzające do redukcji emocji/uczucia np. kompulsywne mycie rąk)

Patrząc na to z perspektywy kosztów i start, kompulsja jest wygodnym i szybkiem sposobem na redukcję nieprzyjemnego napięcia w krótkim czasie (przynosi szybki efekt). Niestety patrząc na kompulsję z perspektywy długofalowej prowadzi ona do utrudnienia codziennego funkcjonowania np. pogorszenia relacji z innymi lub zmniejszenia efektywności w pracy (np. przez spóźnienia, poświęcanie dużej ilośc czasu na wykonywanie kompulsji), niemożność odpoczynku (np. dopóki nie zostaną starte kurze z każdego zakamarku domu), problemów ze snem (nocne rozmyślanie czy napewno drzwi są zamknięte, wodą wyłączona itd. lub wielokrotne wstawanie, aby to sprawdzić).

Jak zachowuje się osoba z OCD?

Osoba z OCD zachowuje się tak jak każdy inny człowiek. OCD to zaburzenie i ono nie definiuje człowieka! Często bliscy osoby cierpiącej na zaburzenia obsesyjno-kompulsywne nie wiedzą, że cierpi ona na to zaburzenie. Dzieje się tak, gdyż:

• Myśli obsesyjne są niewidoczne i pojawiają się tylko w umyśle danej osoby. Dopóki nie zostaną wypowiedziane, nie wiemy co druga osoba myśli. To jest raczej oczywiste.
• Kompulsje nie są obecne cały czas. Pojawiają się w pewnych określonych, specyficznych sytuacjach np. kilkukrotne mycie rąk po powrocie do domu, wielokrotne szarpanie za klamkę przy wychodzeniu z domu itd.

Ale do meritum – czyli na co warto zwrócić uwagę u siebie lub innych, co może sygnalizować OCD!

• Trudność ze skupieniem się i tzw. wyłączenia się – jeśli (Ty lub Twój bliski) zauważysz, że jesteś nieobecny np. ktoś coś do Ciebie mówi, a Ty jesteś w swoim świecie, pochłonięty obsesyjnymi myślami. Ta nieobecność może nie dotyczyć tylko sytuacji społecznych, ale również sytuacji kiedy jesteś sam. Przykładowo nie możesz obejrzeć filmu, przeczytać książki, bo w Twoim umyślę pojawiają się intruzywne myśli.
• Problemy ze snem – obsesyjne myśli mogą pojawiać się przed spaniem lub wybudzać Cię w nocy, przez co utrudniać uśnięcie, bo Twój umysł jest pochłonięty przetwarzaniem napływających myśli. Trudności ze snem mogą być również spowodowane kompulsjami. Przykładowo, kiedy chcesz już usunąć, ale rozmyślasz o tym, czy zakręciłeś kurek z wodą i kilkukrotnie wstajesz się upewnić.
• „Dziwne” zachowania – kiedy sam zaczynasz zauważać, że Ty lub bliska Ci osoba zachowuje się irracjonalnie, nieadekwatnie np. chcecie wyjść i śpieszycie się na autobus, a zaczynasz odprawiać swój rytuał.
• Funkcjonowanie społeczne– kompulsywne zachowania mogą wpływać niekorzystanie na Twoje relacje z innymi. Twoje otoczenie może zacząć zauważać, że „dziwnie” się zachowujesz np. od jakiegoś czasu notorycznie się spóźnisz, jesteś nieobecny, często wychodzisz do toalety umyć ręce. Warto wziąć to pod uwagę i zreflektować, czy aby w Twoim życiu nie dzieje się coś niepokojącego, co wywołuje trudne emocje i w konsekwencji prowadzi do wykonywania tychże czynność.
• Przemęczenie – pochłonięcie obsesjami lub kompulsjami może nadwyrężać Twoje zasoby (w końcu jest to niekonstruktywny sposób radzenia sobie z trudnymi emocjami) i prowadzić do przemęczenia. Co więcej przy OCD kiedy Pacjent próbuje się zrelaksować, często pojawia się obsesyjna myśl lub konieczność wykonania kompulsji np. muszę najpierw odkurzyć, bo inaczej cały czas będę myśleć o paprochach na podłodze, albo przed chwilą dotknąłem/am czegoś brudnego i muszę iść umyć ręce.

Opisane powyżej sygnały nie muszą kategorycznie świadczyć o OCD, ale warto być świadomim i zwracać na nie uwagę. Kiedy coś zacznie Cię niepokoić najlepiej zwrócić się po pomoc do specjalisty. Przykładowo w naszej klinice Gleamy Mind pracujemy z osobami cierpiącymi na OCD.

Jak żyć z osobą z OCD?

Tutaj odpowiem prosto i krótko – jeśli zauważysz, że bliska osoba zachowuje się „inaczej”, „dziwnie” np. nadmiernie często myje ręce, bardzo martwi się o porządek, gromadzi wiele przedmiotów, przed wyjściem z domu lub przed pójściem spać upewnia się wielokrotnie, czy zamknęła drzwi/zakręciła wodę/zgasiła światło itd. to powinna zapalić się czerwona lampka.

Sam/a takiej osobie raczej nie pomożesz. Tutaj konieczna jest pomoc specjalistów z zakresu zdrowia psychicznego. Pamiętaj jednak, że osoba, która wykonuje kompulsje może nie zdawać sobie sprawy z wagi problemu. Ty jako zewnętrzny obserwator możesz zauważyć irracjonalność zachowań osoby z OCD, których ona sama nie zauważy. Dlatego warto zacząć od delikatnej rozmowy (w bezpiecznym, cichym miejscu i w spokojnym czasie), aby podzielić się swoimi obserwacjami i zapytać bliską osobę, czy w ostatnim czasie, w jej życiu, dzieje się coś co wywołuje w niej np. stres lub niepokój. Warto też w delikatny sposób zasygnalizować, że może to być trudność natury psychicznej i wesprzeć w procesie szukania pomocy.

W części „zaburzenia obsesyjno-kompulsywne leczenie” dowiesz się więcej o tym jak pomóc sobie lub bliskim przy OCD.

UWAGA! Ważne jest też to, aby samemu nie przesadzić i nie zacząć każdej naturalnej czynności traktować jako kompulsji. To, że Twój bliski przed pójściem spać pójdzie sprawdzić czy zamknął drzwi jest raczej kwestią bezpieczeństwa, a nie zaburzenia. Ale jeśli ta sama osoba poszła sprawdzić, czy drzwi są zamknięte, po czym położyła się do łóżka i po 5 minutach ponownie wstała sprawdzić zamknięcie drzwi, a następnie czynność tę powtórzyła kolejne 7 razy to może to świadczyć o zaburzeniu kompulsywnym.

Pamiętaj, że w tym artykule odnoszę się do sytuacji, kiedy Twój blisko cierpi na OCD, ale w umiarkowanym stopniu. Kompulsje i obsesje mogą mieć bardzo ciężkie nasilenie. Przykładowo myśli obsesyjne o zabiciu/skrzywdzeniu kogoś lub siebie, połączenie z nienawiścią/trudnością w kontrolowaniu impulsów, są skrajnie niebezpiecznie i mogą doprowadzić do sytuacji zagrożenia życia. W takiej sytuacji konieczne jest zadbanie o bezpieczeństwo (zarówno Twoje, jak i bliskiej Ci osoby). Osoba z tak skrajnie nasilonymi zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi powinna niezwłocznie udać się na SOR i zostać hospitalizowana.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne leczenie

Powoli zbliżamy się do najważniejszego pytania, a mianowicie: „Jak wyjść z zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych?”. Otóż leczenie OCD może odbywać się na 3 sposoby:

• poprzez psychoterapię;
• poprzez farmakoterapię;
• korzystając z metody mieszanej tzn. łącząc psychoterapię + farmakoterapię.

Psychoterapia zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych

W tej części spróbuje po krótce opisać na czym będzie skupiać się praca terapeutyczna z osobą z OCD w nurcie: poznawczo-behawioralnym, psychodynamicznym i integracyjnym.

NURT POZNAWCZO-BEHAWIORALNY (CBT)

Praca z OCD w nurcie poznawczo-behawioralnym będzie skupiała się na redukcji objawów, czyli poprawie zewnętrznego i zauważalnego zachowania Pacjenta. Celem terapii może być np. zaprzestanie wykonywania kompulsji, czy zmniejszenie się myśli obsesyjnych. Jeśli celem Pacjent będzie tylko to (czyli redukcja objawów) to wg. protokołów pracy z OCD w nurcie CBT leczenie powinno potrwać ok. 14 sesji. Praca terapeutyczna będzie opierała się m.in. na:

• psychoedukacji;
• reatrybucji poznawczej myśli – modyfikacji nieadaptacyjnych, dysfunkcyjnych i natrętnych myśli;
• reatrybucji poznawczej przekonań – podważaniu przekonań dot. myśli i czynność natrętnych oraz modyfikacji przekonań, które wzmacniają OCD
• ekspozycjach wyobrażeniowych – dokonywaniu ekspozycji na bodźce wywołujące kompulsje lub obsesje w wyobraźni;
• eksperymentach behawioralnych, szczególnie na ekspozycjach na bodźce wywołujące kompulsje lub obsesje np. na dotykaniu „brudnych” pieniędzy oraz na zapobieganiu kompulsywnej rekacji;
• oddzielaniu myśli od czynów i zachowań;
• analizie kosztów i zysków, które przynoszą zachowania kompulsywne lub myśli obsesyjne;
• nauce nowych strategii radzenia sobie.

Minusem pracy z OCD jest to, ze efekty są nietrwałe tzn. istnieje duża szansa na to, że nawet jeśli „pokonamy” jedną kompulsję np. wielokrotne mycie rąk, to z czasem pojawi się inna kompulsja. Czyli Pacjent mimo terapii powróci do kompulsywnego radzenia sobie.

Plusem terapii CBT jest oczywiście krótki czas jej trwania i szybka poprawa stanu zdrowia (redukcja objawów) zauważalna przez samego Pacjenta, jak i otoczenie.

NURT PSYCHODYNAMICZNY

Nurt psychodynamiczny w odróżnieniu od CBT nie skupia się na „czystej” redukcji objawów OCD. Celem terapii będzie zrozumienie strategii radzenia sobie (w żargonie psychodynamicznym – mechanizmów radzenia sobie) i co do zasady osłabienie ich. Otóż tak jak pisałam wcześniej kompulsja jest sposobem radzenia sobie z nieprzyjemnymi emocjami. A sposoby radzenia sobie i pewne rysy osobowościowe (które mogą warunkować wybierane strategie/mechanizmy radzenia) kształtują się już w okresie dzieciństwa. Zatem celem terapii będzie zrozumienie konfliktu jaki przeżywa Pacjenta (jak np. ten który opisałam w historii Jana) powiązanie go z konfliktem wczesnodziecięcym i analiza oraz zrozumienie całego podłoża, które kryje się za tym konfliktem. Przykładowo w sytuacji Jana będzie to m.in.: zrozumienie jego konfliktu intrapsychicznego; mechanizmów obronnych, które wywołują ten konflikt; zrozumienie jego relacji z ojcem i prawdziwych uczuć, które żywi do ojca; modyfikacja stylu osobowości, który przyczynia się do OCD i osiągnięcie osobowości jak najbardziej „zdrowej” dla jego przypadku.

Uwaga! To że Pacjent cierpi na zaburzenia obsesyjno-kompulsywne nie oznacza, że ma dominujący styl osobowości obsesyjno-kompulsywny. Może mieć inny dominujący styl osobowości np. hipochondryczny, lękowy itd., a pewna unikowa kombinacja stylu osobowości Pacjenta ze specyficznymi mechanizmami obronnymi, doświadczeniami, temperamentem itd. doprowadziły to wybrania takiego sposobu radzenia sobie, które wzmocniło OCD (oczywiście na poziomie nieświadomym).

Zatem tak jak widać redukcja objawów OCD nie jest tu częścią pracy terapeutycznej. Celem jest analiza i poszerzenia samoświadomości, co w konsekwencji prowadzi do m.in. zmian osobowościowych, zmian strategii obronnych, modyfikacji schematów przywiązaniowych itd. Za tą zmianą, jako „efekt uboczny” będzie szła redukcja objawów OCD. Dzięki temu zmiana będzie trwała, gdyż nie będzie to zmiana na poziomie objawów (wymiar zachowania) tak jak w nurcie CBT. W nurcie psychodynamicznym zmiana będzie na poziomie osobowości (wymiar wewnętrzny). Minusem tego jest długość trwania terapii psychodynamicznej w porównaniu do nurtu CBT. Przy pracy psychodynamicznej niezbędna jest także cierpliwość, gdyż efekty pojawiają się zdecydowanie wolnej, a sama zmiana (jak wspomniałam już wcześniej) jest efektem ubocznym terapii i nie każdy Pacjent np. ten z mniejszym wglądem jest w stanie tę subtelną zmianę zauważyć (szczególnie na początku terapii, czyli przez ok. 1 rok jej trwania).

W nurcie psychodynamicznym najważniejsza jest relacja. Sam fakt, że Pacjent będzie dokonywał analizy i zrozumienia siebie oraz osiągał wgląd w interakcji z terapeutą, który w odróżnieniu od rodziców i) nie jest karzący i nie narzuca sztywnych standardów lub b) wyznacza zdrowie granicę, pozwoli Pacjentowi na odtworzenie i przepracowanie relacji z pierwszym opiekunem (zazwyczaj jest to matka) w warunkach bezpiecznych (czyli takich w jakich relacja ta powinna kształtować się pierwotnie).

NURT INTEGRACYJNY (INTEGRATYWNY)

Nurt integracyjny, charakteryzuje się tym, że czerpie techniki i sposoby pracy z różnych nurtów terapeutycznych. Innymi słowy w zależności od trudności Pacjenta terapeuta dobiera takie techniki, które z najwyższą skutecznością mogą pomóc Pacjentowi. Oczywiście należy pamietać, że terapeuta integracyjny nie zna każdego nurtu na 100%, ale dzięki zintegrowanej wiedzy o różnych nurtach może elastycznie dobierać techniki pracy.

Przykładowo ja, jako terapeutka integracyjna łączę głównie nurt poznawczo-behawioralny i psychodynamiczny, często poszerzając moją praktykę o techniki pracy typowe dla III fali CBT np. terapię schematów. Natomiast inni terapeuci mogą integrować inne nurty, w zależności od własnych preferencji i potrzeb danego Pacjenta.

Dowiedz się więcej o nurcie psychoterapii integratywnej – LINK

Farmakoterapia zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych

Jeśli lekarz stwierdzi, że do leczenia należy włączyć farmakoterapię to może zalecić stosowanie:

• trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych np. klomipraminy;
• leków z grupy SSRI (selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny);
• leków z grupy SNRI (selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny);
• w niektórych przypadkach lekarz może zalecić dołączenie atypowego leku przeciwpsychotycznego np. arypiprazolu, risperidonu, haloperidolu.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne test

Aby zdiagnozować OCD konieczna jest konsultacja psychologiczna, psychoterapeutyczna lub psychiatryczna. Chodź żaden test nie zastąpi profesjonalnej konsultacji to na rynku istnieją testy psychologiczne, których wynik wskaże, czy Twoje objawy mogą świadczyć o występowaniu zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych. 

UWAGA! Ogólnodostępne testy psychologiczne nie są testami diagnostycznymi i nie wskazują kategorycznie, czy cierpisz na dane zaburzenie, czy nie. Wynik pozwala jedynie zwrócić uwagę na to, czy Twoja obawy mogą świadczyć o danym zaburzeniu. Dopiero specjalista z zakresu zdrowia psychicznego, po profesjonalnej konsultacji, składającej się z wywiadu diagnostycznego oraz obserwacji, może postawić diagnozę. 

Pamiętaj! W naszej klinice Gleamy Mind prowadzimy konsultacje i psychoterapię w zakresie OCD. Jeśli potrzebujesz pomocy w tym zakresie napisz do nas (poniżej znajduje się formularz kontaktowy) i umów się na wizytę.

Poniżej znajdziesz inwentarz OCI-R (ang. Obsessive-Compulsive Inventory – Revised), który jest narzędziem do badania nasilenia objawów OCD.

Pamiętaj, że każde podejrzenia zaburzenia warto skonsultować ze specjalistą z zakresu zdrowia psychicznego. W szczególności jeśli konieczna może być diagnoza w stronę zaburzeń osobowości obsesyjno-kompulsywnych. W Gleamy Mind psychologowie i psychoterapeuci specjalizują się w pracy z OCD oraz zaburzeniami osobowości. Możesz skontaktować się z nami za pomocą formularza kontaktowego – LINK lub mailowo na kontakt@gleamymind.com.

---