Zaburzenia nastroju, inaczej afektywne to jak sama nazwa wskazuje zaburzenia na poziomie emocjonalnym. Niektórzy odczuwają smutek (np. przy depresji), inni zadowolenie i pobudzenie (np. przy manii), a jeszcze inni na zmianę to i to.
Dotyczą one utrzymującego się nadmiernie zbyt niskiego lub nieadekwatnie wysokiego nastroju lub tych dwóch na zmianę.
„Co to za choroba zmiany nastroju?”
Zmiany nastroju same w sobie nie są chorobą. Nasz nastrój zmienia się w zależności od okoliczności i jest to w 100% naturalna sprawa. Nawet w drugą stronę! Jeśli w obliczu np. smutnych wydarzeń, utrzymujesz wesoły i pogodny nastrój to może to sugerować o jakieś trudności w adekwatnej regulacji stanów emocjonalnaych. Zatem jeśli miewasz zmienny nastrój to nie biegnij od razu do diagnosty z podejrzeniem “dwubiegunówki” tylko przeczytaj ten artykuł do końca!
Co powoduje wahania nastroju?
Odpowiedź jest prosta – Twoja interpretacja bodźca zewnętrznego.
Przykład: dowiadujesz się w np. z TV, Instagrama, Tik-toka, że pijany kierowca zabił rodzinę z dwójką dzieci (zakładając, że nie jesteś jednostką psychopatyczną) przetwarzasz tą informacje (w żargonie psychologicznym “bodziec”) i interpretujesz go na swój określony sposób np. myślisz sobie “ale rozpacz musi teraz przeżywać rodzina”, albo “a co jeśli mnie by to spotkało?” -> uruchamiasz swoją empatię i współczucie, a Twój nastrój zmienia się z neutralnego na obniżony.
Ale! Nie zdążyłeś/aś jeszcze wyłączyć telewizora, a w tle leci losowanie Lotto i okazuje się, że trafiłeś/aś szóstkę. Twoja interpretacja zmienia się ze współczującej na pełną radości “w końcu jestem milionerem”- odczuwasz euforię, szczęście, zadowolenie. Teraz Twój nastrój się zmienił – nic ma w tym nienaturalnego.
Czy można powiedzieć, że Twój nastój uległ wahaniom? Zależy co rozumiemy przez wahanie. Słownik język polskiego wahanie definiuje jako “zmiana, jakiej podlega jakaś wielkość”. Zatem w powyższym przykładzie doszło do zmiany jakiejś wielkości (a tą wielkością jest Twój nastrój).
Co zaliczamy do zaburzeń nastroju?
Zaburzenia afektywne możemy podzielić na:
- o obniżonym nastroju: depresja, cyklotymia;
- o podwyższonym nastroju: mania, hipomania;
- mieszane, gdzie występuje zarówno epizody podwyższonego, jak i obniżonego nastroju: zaburzenia afektywne-dwubiegunowe, cyklotymia.
Zaburzenia nastroju definicja
Teraz będzie trochę nudniej, bo przytoczę książkową definicję zaburzeń nastroju.
Zaburzenia nastroju – zaburzenia charakteryzujące się przede wszystkim zmianą afektu lub nastroju w kierunku depresji
(z towarzyszącym niepokojem lub bez niepokoju) lub nastroju podwyższonego. Zmianie nastroju towarzyszy zazwyczaj
zmiana napędu; większość pozostałych objawów jest albo wtórna, albo zrozumiała w kontekście zmiany nastroju
i aktywności. Większość tego typu zaburzeń ma charakter nawrotowy, a ich epizody często bywają spowodowane przez
stresujące wydarzenia lub sytuacje. – Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych, rewizja 10, tom I, wydanie 2008, World Health Organization (ICD-10) – LINK.
Dalej będzie tylko ciężej, ale nic w życiu nie jest łatwe 😉 Jeśli chcesz lepiej zrozumieć czym są zaburzenia nastroju musimy odnieść się do terminologii psychiatrycznej.
Zaburzenia nastroju rodzaje
Zaburzenia nastroju zostały sklasyfikowane w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 i podzielona na następujące kategorie:
- Epizod maniakalny: a) hipomania b) mania bez objawów psychotycznych c) mania z objawami psychotycznymi
- Zaburzenia afektywne-dwubiegunowe
- Epizod depresyjny: a) epizod depresji łagodny b) epizod depresji umiarkowany c) epizod depresji ciężki bez objawów psychotycznych d) epizod depresji ciężki z objawami psychotycznymi
- Zaburzenia depresyjne nawracające
- Uporczywe zaburzenia nastroju: a) cyklotymia b) dystymia (kiedyś: nerwica depresyjna)
- Inne zaburzenia nastroju
Zaburzenia nastroju objawy
Objawy zaburzeń nastroju są różne i zależą od tego jaka jednostka chorobowa została zdiagnozowana. Najłatwiej o zaburzeniach nastroju można mówić w kategoriach biegunowości. W pierwszej kolejności przyjrzyjmy się tym zaburzeniom, które znajdują się na krańcu obniżonego nastroju, czyli depresji i dystymii. Następnie przyjrzymy się tym ulokowanym na przeciwległym biegunie, czyli o podwyższonym nastoju. Na końcu omówię mieszane zaburzenia afektywne.
EPIZOD DEPRESYJNY – odpowiedzmy sobie na pytanie czym jest depresja?
Depresja to zaburzenie epizodyczne (czyli występujące okresowo np. przez jeden miesiąc utrzymują się objawy depresji, a przez kolejne np. 6 miesięcy objawy nie występują, innymi słowy – Twój nastrój się unormował i jest ustabilizowany/neutralny). Epizod depresji może pojawić się raz w ciągu całego życia i nigdy więcej nie mieć miejsca. Jednakże jeśli u Pacjenta wystąpił jeden epizod depresji ryzyko nawrotu wynosi ok 50-85% (następuje wtedy zmiana rozpoznania z epizodu depresyjnego o danym nasileniu na zaburzenia depresyjne nawracające). Aby doszło do rozpoznania depresji epizod musi trwać minimum 14 dni.
Zatem jakie są główne objawy w depresji?
- obniżenie nastroju
- utrata zainteresowań i zdolności do radowania się tzw. anhedonia
- zmniejszenie poziomu energii prowadzące do wzmożonej męczliwości i zmniejszonej aktywności
Oprócz tego występują objawy dodatkowe:
- osłabienie koncentracji i uwagi
- niska samoocena i mała wiara w siebie
- poczucie winy i niskie poczucie własnej wartości
- pesymistyczne i czarne widzenie przyszłości
- myśli i czyny samobójcze
- zaburzenia snu
- zmniejszony apetyt
Przy czym, aby zdiagnozować:
- ŁAGODNY EPIZOD – muszą wystąpić minimum 2 objawy główne i minimum 1 objaw dodatkowy = łącznie 4 objawy (czyli możesz mieć 3 objawy główne i 1 objaw dodatkowy lub 2 objawy główne i 2 objawy dodatkowe);
- UMIARKOWANY EPIZOD – muszą wystąpić minimum 2 objawy główne i minimum 1 objaw dodatkowy = łącznie 6 objawów (czyli możesz mieć 3 objawy główne i 3 objawy dodatkowe lub 2 objawy główne i 4 objawy dodatkowe);
- CIĘŻKI EPIZOD – muszą wystąpić minimum 2 objawy główne i minimum 1 objaw dodatkowy = łącznie 8 objawów (czyli możesz mieć 3 objawy główne i 5 objawów dodatkowych lub 2 objawy główne i 6 objawów dodatkowych).
Nie trudno zauważyć, że kryterium rozpoznania depresji opiera się na liczeniu objawów.
Przy ciężkim epizodzie diagnosta weryfikuje jeszcze kwestię występowania objawów psychotycznych takich jak omamy, czy halucynacje.
Więcej na temat depresji przeczytasz w artykule „Czym jest DEPRESJA – objawy, leczenie, test” – LINK.
DYSTYMIA – odpowiedzmy sobie na pytanie czym jest dystymia?
Dystymia (kiedyś nazywa nerwicą depresyjną) jest uporczywym zaburzeniem nastroju. Objawy dystymii są podobne do objawów depresyjnych, jednakże ich nasilenie jest mniejsze, za to utrzymują się przewlekle (czyli nie ma tutaj epizodów – objawy utrzymują się cały czas). Aby rozpoznać dystymię objawy muszą utrzymywać się przez minimum 2 lata u osób dorosłych lub minimum 1 rok u dzieci.
Zatem jakie są główne objawy dystymii?
- zmniejszony poziom energii
- bezsenność
- poczucie niedostosowania
- trudność w utrzymaniu koncentracji
- płaczliwość
- anhedonia czyli utrata zainteresowania lub satysfakcji płynącej z dotychczasowych aktywności
- poczucie bezradności
- skłonność do zamartwiania się
- nieradzenie sobie z codziennymi obowiązkami
- pesymizm
- społeczne wycofanie się
Aby rozpoznać dystymię muszą utrzymywać się minimum trzy z powyższych objawów.
EPIZOD MANIAKALNY – odpowiedzmy sobie na pytanie czym jest mania i hipomania?
Mania i hipomania to zaburzenia epizodyczne, charakteryzujące się podwyższonym nastrojem. Przy czym hipomania jest łagodniejszą odmianą manii tzn. objawy hipomanii nie wpływają i nie utrudniają codziennego funkcjonowania w tak dużym stopniu jak w przebiegu manii.
Jakie są główne objawy hipomanii?
- wzmożona aktywność lub niepokój fizyczny
- wzmożona rozmowność
- trudność w koncentracji
- zmniejszona potrzeba snu
- zwiększona energia seksualna
- zachowania lekkomyślne lub mało odpowiedzialne
- wzmożona łatwość kontaktów z innymi, brak dystansu
Aby postawić diagnozę hipomanii muszą wystąpić mimum trzy objawy z powyższych, prowadzące do utrudnienia codziennego funkcjonowania.
A jakie są główne objawy manii?
- wzmożona aktywność lub niepokój fizyczny
- wzmożona rozmowność
- gonitwa myśli
- utrata normalnych zahamowań społecznych, prowadząca do zachowań niestosownych
- zmniejszona potrzeba snu
- wzmożona samoocena lub poczucie wyższości
- stałe zmiany planów lub podjętych działań
- zachowania lekkomyślne i ryzykowane (np. impulsywne wydatki, niebezpieczna jazda samochodem)
- wzmożone energia seksualna lub seksualne nietakty
Aby postawić diagnozę hipomanii muszą wystąpić mimum trzy objawy z powyższych, prowadzące do znacznego utrudnienia codziennego funkcjonowania.
Przy epizodzie manii diagnosta weryfikuje jeszcze kwestię występowania objawów psychotycznych takich jak omamy, czy halucynacje.
ZABURZENIA AFEKTYWNE DWUBIEGUNOWE – odpowiedzmy sobie na pytanie czym jest ChAD?
Zaburzenia afektywno-dwubiegunowe (ChAD) charakteryzują się występowaniem dwóch rodzajów epizodów: depresyjnych oraz maniakalnych lub hipomaniakalnych. Epizody te zazwyczaj następują po sobie, chodź zdarzają się sytuacje, że występują jednocześnie.
Uwaga ! W klasyfikacji ICD-11 wyróżnia się dwa rodzaje zaburzeń afektywno-dwubiegunowych: ChAD typu I (gdzie występującą epizody depresji i manii) oraz ChAD typu II (łagodniejsza odmiana, gdzie występują epizody depresji i hipomanii).
Zatem jakie są główne objawy zaburzeń afektywno-dwubiegunowych?
- w trakcie epizodu obniżonego nastroju muszą wystąpić objawy depresyjne pozwalające na zdiagnozowanie epizodu depresyjnego;
- w trakcie epizodu podwyższonego nastroju muszą wystąpić objawy manii lub hipomanii pozwalające na zdiagnozowanie epizodu maniakalnego lub hipomaniakalnego.
Aby zdiagnozować ChAD u Pacjenta muszą wystąpić minimum dwa epizody zaburzeń nastroju, przy czym minimum jeden musi być epizodem manii (trwającym minimum 7 dni) lub hipomanii (trwającym minimum 4 dni).
CYKLOTYMIA – odpowiedzmy sobie na pytanie czym jest cyklotymia?
Cyklotymia jest uporczywym zaburzeniem nastroju charakteryzującym się niestabilnym nastrojem, obejmującym okresy depresji oraz hipomanii. Objawy cyklotymii są podobne do objawów ChAD, jednakże ich nasilenie jest mniejsze, za to utrzymują się przewlekle (minimum od 2 lat). Kryterium różnicującym cyklotymię od zaburzeń afektywno-dwubiegunowych jest czas utrzymywania się objawów. Ponadto w cyklotymii nie można wyraźnie wyróżnić epizodów jak w przebiegu ChAD.
Zatem jakie są główne objawy cyklotymii?
1.W trakcie epizodu obniżonego nastroju muszą wystąpić minimum 3 z poniższych objawów:
- zmniejszony poziom energii lub aktywności
- bezsenność
- utrata zaufania do siebie lub poczucie niedostosowania
- trudność w koncentracji
- społeczne wycofanie się
- utrata zainteresowań lub radości z dotychczasowych przyjemności
- zmniejszona rozmowność
- pesymizm w ocenie przyszłości i rozpamiętywanie przeszłości
2.W trakcie epizodu podwyższonego nastroju muszą wystąpić minimum 3 z poniższych objawów:
- zwiększony poziom energii lub aktywności
- zmniejszona potrzeba snu
- zawyżona samoocena
- wyostrzone lub niezwykle twórcze myślenie
- wzmożona towarzyskość
- wzmożona rozmowność
- wzmożone zainteresowanie aktywnościami seksualnymi
- nadmierny optymizm lub wyolbrzymianie przyszłych osiągnięć
Jakie są objawy zaburzeń nastroju?
Jeśli masz ochoty czytać w całości tego artykułu, to przeczytaj przynajmniej ten fragment.
Jest on ważny. A dlaczego?
Ponieważ zaburzenia nastroju są podstępne i nie każdy od razu zorientuje się, że je ma. Ale jeśli zwrócisz uwagę na poniższe kryteria to jesteś już o krok bliżej, żeby zauważyć, że coś jest nie tak i rozważyć zgłoszenie się po pomoc (lub rozpoznać, że coś jest nie tak u Twojego bliskiego i zaoferować mu pomoc).
- Czas – jak długo utrzymują się objawy?
- Czynniki sytuacyjne – czy w ostatnim czasu miało miejsce jakieś przykre lub szczęśliwe wydarzenie, które wpłynęło na obniżenie lub podwyższenie nastroju? Zmiana nastroju na jakąś sytuację zewnętrzną jak np. rozstanie, czy w drugą stroną – awans, jest naturalna i wcale nie musi świadczyć o zaburzeniu.
- Nastrój – w jaki sposób zmienił się w ostatnim czasie? Czy jest stabilny, a może obniżony lub podwyższony?
- Satysfakcja i zainteresowanie – czy wykonywanie różnych aktywności sprawia Ci taką samą satysfakcję jak zawsze? Czy satysfakcja ta znacznie spadła lub zwiększyła się?
- Energia – czy w ostatnim czasie towarzyszy Ci więcej, mniej energii, a może bez zmian?
- Uwaga – czy w ostatnim czasie masz więcej trudności z koncentracją i skupieniem uwagi niż poprzednio?
- Myśli – czy w ostatnim czasie w Twoim umyśle pojawia się wiele myśli i nie możesz za nimi nadążyć? A może towarzyszy Ci więcej przykrych myśli np. że nic Ci nie wychodzi, że jesteś do niczego, że życie jest podłe itp. powodujące że widzisz siebie i świat (oraz przyszłość) w czarnych barwach?
- Sen – czy w ostatnim czasie sypiasz mniej lub więcej? Chodzi tu o rzeczywistą zmianę np. wcześniej spałeś/aś po 8h, a teraz wystarczy Ci 3h snu, albo w drugą stronę – przesypiasz całe dnie.
- Apetyt – czy towarzyszy Ci realnie zmniejszony lub podwyższony apetyt?
- Myśli i tendencje samobójcze – jeśli w ostatnim czasie pojawiły (lub nasiliły) się myśli lub tendencje samobójcze zgłoś się po pomoc jak najszybciej. Może to być SOR, przyszpitalne Centrum Zdrowia Psychicznego lub prywatna wizyta. Jest to kryterium, którego bezwględnie nie można bagatelizować.
Zaburzenia nastroju test
Aby zdiagnozować zaburzenia nastroju konieczna jest konsultacja psychologiczna, psychoterapeutyczna lub psychiatryczna. Niemniej pierwszym krokiem może być wykonanie testu psychologicznego np. tego poniżej.
Chodź żaden test nie zastąpi profesjonalnej konsultacji to na rynku istnieją testy, których wynik wskaże, czy Twoje objawy mogą świadczyć o wystąpieniu danego zaburzenia.
UWAGA ! Ogólnodostępne testy psychologiczne nie są testami diagnostycznymi i nie wskazują kategorycznie czy cierpisz na dane zaburzenie, czy nie. Wynik jedynie zwróci uwagę na to czy Twoja obawy mogą świadczyć o danym zaburzeniu. Dopiero specjalista z zakresu zdrowia psychicznego, po profesjonalnej konsultacji, składającej się z wywiadu diagnostycznego oraz obserwacji, może postawić diagnozę.
Nie ma jednego narzędzia do badania zaburzeń nastroju ogółem, za to istnieją testy przesiewowe dla konkretnego zaburzenia np. depresji, zaburzeń afektywno-dwubiegunowych. Najbardziej popularnym narzędziem jest Skala Becka, która pozwala zweryfikować występowanie objawów mogących wskazywać na depresję.
Poniżej znajdziesz Skalę Becka, którą możesz wypełnić za darmo !
Pamiętaj, że jeśli potrzebujesz profesjonalnej konsultacji psychologicznej lub psychoterapeutycznej z zakresu zaburzeń nastroju to specjaliści w Gleamy Mind specjalizują się w tym obszarze. Skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego – LINK lub mailowo na kontakt@gleamymind.com
Weronika Pikula – autorka tego artykułu, psycholożka, psychoterapeutka w trakcie szkolenia, członkini Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Na codzień specjalizuje się w pracy z osobami dorosłymi zmagającymi się z zaburzeniami nastroju. W ramach swojej działalności prowadzi m.in konsultacje, interwencje kryzysową, psychoterapie integracyjną.
